In 2021 startten 27 bedrijven een traject als Demobedrijf Duurzame Landbouw. Bedrijven uit verschillende sectoren en uit verschillende delen van het land, maar in één ambitie allemaal hetzelfde: het werken aan toekomstbestendig ondernemen en de opgedane kennis vol passie delen met andere agrariërs. In de winter van 2022 kwamen deze bedrijven voor het eerst bijeen. Zo ontstond het netwerk ‘De Groene Vonk’, want: duurzaam ondernemen werkt aanstekelijk. Sinds deze eerste netwerkbijeenkomst hebben we als Imagro, CLM Onderzoek & advies en Aequator Groen + Ruimte (ICA) de bedrijven mogen volgen en ondersteunen.


In 2023 ontving een nieuwe lichting van 22 demobedrijven een SABE-subsidie, gevolgd door 14 demobedrijven in 2024. Binnenkort staat een vierde lichting klaar om als Demobedrijf anderen te inspireren met hun verhaal en strategie over een duurzame bedrijfsvoering.


Alle demobedrijven hebben ons, en elkaar, laten zien dat er allerlei verduurzamingsroutes mogelijk zijn en dat elke ondernemer daarin zijn of haar eigen weg volgt. En dat die weg niet altijd eenvoudig is. In deze verantwoording hebben we opgeschreven welke activiteiten we hebben uitgevoerd, wat de resultaten waren en -wellicht het belangrijkste- wat we van elkaar hebben geleerd.

Beeld: © Imagro

Geleerde lessen van het project De Groene Vonk zie pagina 24 in bijgaand document voor uitgebreide toelichting

  1. Boeren leren van boeren - Kennis van boer tot boer blijft belangrijk, daardoor wordt kennis aan vertrouwen en praktijkervaring gekoppeld.
  2. Eerst zien dan geloven – Een maatregel getest in de praktijk, werkt overtuigender dan een advies of rapport.
  3. Kracht van herhaling – Overstappen naar een nieuwe werkwijze doe je niet na één gelikte presentatie; daar wil je eerst meer van weten en zien.
  4. Heb aandacht voor de zachte kant van een transitie – Het vergt moed om iets nieuws te proberen. Boeren die besluiten het anders te doen, sluiten daardoor regelmatig niet meer aan op de bestaande sociale structuur. De zachte kant is onderbelicht.
  5. Een netwerk is waardevol – Ondernemen is ook het erkennen van je fouten. Dat vraagt om een netwerk waarin mensen elkaar vertrouwen.
  6. Een netwerk opbouwen kost tijd en energie – Het opbouwen van een netwerk waarin men elkaar vertrouwt, is een investering in tijd en energie – twee aspecten die niet altijd voor handen zijn.
  7. Bedrijven hebben verschillende communicatiecapaciteiten - De communicatievaardigheden van bedrijven lopen uiteen en daarmee ook hun hulpvraag. Sommige bedrijven werken samen met een communicatieadviseur. Eén strategie die voor alle bedrijven werkt, bestaat niet.
  8. Een aanvraag draait niet altijd om één ondernemer – Subsidieaanvragen worden steeds meer door agrariërs gezamenlijk of met een adviseur gedaan. Het aanspreekpunt is niet altijd de ondernemer zelf.
  9. Werk aan wederzijds begrip – Netwerkbijeenkomsten zijn de ideale plek om agrariërs in contact te brengen met ambtenaren van LVVN en RVO. In alle bijeenkomsten die ICA organiseerde, leidde dit tot beter begrip.
  10. Zorg voor een heldere rolverdeling – Het was voor agrariërs niet altijd duidelijk, wie waarvoor verantwoordelijk was en hoe er verantwoord moest worden. Bij subsidieaanvraag kan dit scherper worden geformuleerd.
  11. Verbind netwerken – De agri-sector kent al veel netwerken die verduurzamen en daarover communiceren. Door de netwerken te verbinden, ontstaat een win-win situatie.
  12. Zorg voor continuïteit - Gelijktijdige toekenning van de regeling en heldere communicatiemomenten bevorderen de netwerkvorming.