Podcast Voeten in de Aarde - Seizoen 2 Aflevering 5 - Klimaatadaptief ondernemen

00:00:01
Marijke: Dit is ‘Voeten in de aarde’, een podcast waar ik, Marijke Roskam, boerderij en land af reis om met agrariërs in gesprek te gaan over innovaties in de landbouw. Vernieuwingen die kunnen bijdragen om je eigen agrarische bedrijf toekomstbestendig te maken.

00:00:47
Marijke: In deze aflevering ben ik op bezoek bij het akkerbouwbedrijf van Brian Salome in IJzendijke, in het westen van Zeeuws-Vlaanderen waar hij onder anderen uien, suikerbiet en aardappelen teelt. Hij heeft ook een aantal akkerrandpakketten, zoals bloemenranden, die onder agrarisch natuur- en landschapsbeheer vallen, ook wel de ANLB genoemd. Ik ben hier om meer te leren over hoe Brian nieuwe teeltmethoden gebruikt om in te spelen op klimaatverandering. Landbouw en zeker akkerbouw, heeft te maken met hogere temperaturen, langere perioden van droogte en een toenemend aantal stortbuien.

00:00:47
Brian: Bij een droog jaar, net als afgelopen jaar, had ik waarschijnlijk zonder druppelirrigatie misschien vijf of tien ton per hectare gehaald. En nu met irrigatie haal ik er misschien wel dertig of veertig.

00:00:58
Marijke: Straks hoor je meer over hoe Brian klimaatadaptief onderneemt, oplossingen zoekt voor zuinig en efficiënt watergebruik en manieren bedenkt om de bodemkwaliteit te verbeteren. Ook spreek ik met Britta Schaffmeister, zij is landelijk coördinator van het Nationaal Platform Agrarische Experimenteerlocaties. Zij vertelt onder meer hoe agrariërs elders in het land omgaan met die klimaatverandering.

00:01:25
Speaker 1: Ik ben bijvoorbeeld de laatste keer in het zuidoosten van het land geweest, op de zandgronden, en daar zijn ze al heel ver met het experimenteren met stuwtjes.

00:01:50
Marijke: Voordat we samen neerstrijken in de keuken, neemt Brian mij mee zijn land op. Maar de rondleiding duurt niet lang; geheel in het thema zorgt een gigantische stortbui ervoor dat we snel zijn schuur in moeten duiken. En daar begint Brian te vertellen over zijn bedrijf.

00:01:54
Marijke: Brian, vertel eens, waar staan we hier? Wat voor type bedrijf en wat voor grond? Wat voor land ligt er om ons heen?

00:02:02
Brian: We zitten hier in IJzendijke in het mooie Zeeuws-Vlaanderen. Over het algemeen is het hier ook wel wat zonniger en droger.

00:02:09
Marijke: Ik zal het je niet persoonlijk nemen, maar het kwam met bakken naar beneden. Gaan we het zo ook over hebben.

00:02:13
Brian: Nu is het even een regenachtige periode en daar zijn we op zich ook wel blij mee. Naar een extreem droge zomer van afgelopen jaar. En we weten natuurlijk ook niet wat binnenkort de toekomst gaat brengen, Dus misschien wordt het straks wel weer heel droog. Dus zijn we blij met elke druppel die er valt.

00:02:30
Marijke: En helemaal als je kijkt naar het type grond. In wat voor regio zijn we hier? En met wat voor uitdagingen heb je dan te maken?

00:02:37
Brian: We zetten hier vooral op zee of zeeklei eigenlijk en daar hebben we ook een aag van dertig, veertig centimeter klei en daaronder zit ook zand. Dus de opwaartse kracht van het vocht is soms ook wel wat beperkter dan de zeekant of richting de kust heb je natuurlijk iets meer opwaartse kracht. Er is een kleipakket, wel iets dikker, dus daar heb je... Als het dan eenmaal groeit, dan blijft het ook groeien. Dat is hier soms weleens iets minder.

00:03:04
Marijke: Zometeen meer over dat klimaat en ook over hoe je adaptief en ook mitigerend bezig bent. Eerst nog iets meer over het bedrijf. Vertel eens, hoeveel hectare? Wat verbouwen jullie?

00:03:15
Brian: We hebben een bedrijf van ongeveer tachtig hectare. Daar telen we aardappelen, uien, suikerbieten, tarwe en graszaad op. En dit jaar hebben we ook nog een aantal akkerrandpakketten. Dus bloemenranden en luzerne. En dat valt dan onder het ANLB-pakket. Dus op die manier heeft er wel een kleine verschuiving plaatsgevonden vanaf afgelopen jaar omdat daar vanuit de ANLB krijg je daar een betaling van hectare voor. Op dit moment levert dat meer op dan een gewas telen.

00:03:51
Marijke: En dat zegt wel iets over hoe jij innoveert. En niet alleen aan de randen, maar dat je eigenlijk behoorlijk innovatief bezig bent als het gaat over allerlei veranderingen die je hebt toegepast. Welke zitten er dan voor in je hoofd?

00:04:05
Brian: Het langst zijn we ondertussen wel bezig met NKG.

00:05:18
Marijke: Even voor de mensen die die afkorting niet onder het hoofdkussen hebben liggen.

00:05:22
Brian: Dat is niet kerende grondbewerking. Daar zijn we nu een jaar of tien terug mee gestart op een aantal percelen. Dat was toen voornamelijk voor aardappelen en dat hebben we eerst half om half gedaan. Daar zagen we zo’n enorme opbrengstverbetering van dat we dat nu gewoon standaard doen voor aardappelen. Eigenlijk ook sinds een jaar of vier - vijf voor alle gewassen. Alleen voor uien en suikerbieten is het nog een beetje een zoektocht. Wat werkt er goed en hoe kan ik dat op een regeneratieve manier, dus een jaar rond groen - dus ook door in het najaar en winter groenbemester te laten groeien en in het voorjaar - dan weer een goed gewas op te krijgen. En dat is eigenlijk de grootste uitdaging.

00:04:51
Marijke: En als we kijken naar die enorme uitdaging die jij al noemde, de enorme droogte. De regen klettert op de golfplaten, dus het is een fijne dag, inderdaad. Hoe ga je daarmee om? En ook specifiek op de uien?

00:05:03
Brian: Het NKG, dat heeft wel een positieve invloed op het waterbergend vermogen. Dus als er heel veel neerslag valt: het zakt makkelijker weg en het buffert ook meer weg in de grond, zodat ik er later in het seizoen ook weer voordeel van heb.

00:05:25
Marijke: En als we kijken naar wat jij doet om de boel goed te verbouwen. Dat betekent ook dat je keuzes hebt gemaakt in op wat voor hoogte je alles zet. Kun je daar wat over vertellen?

00:05:36
Brian: We telen nu al de uien op ruggenteelt of op verhoogde beddenteelt, maar dat is ook meer in combinatie met het niet kerend werken. Nu is de grond iets compacter ten opzichte van een geploegd land, waardoor je in het najaar meer moeite hebt om je gewassen uit de grond te krijgen. Nu was voor ons de keuze, omdat de watervoorziening steeds belangrijker wordt, gaan we druppel slangetjes leggen? We kunnen dan eventueel meststoffen meegeven. En dan is de combinatie naar of de overschakeling eigenlijk van verhoogde bedden, slangetjes en meststoffen, is dan eigenlijk één plus één is drie.

00:06:13
Marijke: Ja en jij wordt daar wel heel vrolijk van, want dat pakt goed uit. Nog even over die slangetjes. Ondernemers denken misschien: “Hoe werkt dat? Hoe zit dat?”  Het heeft te maken met irrigatie. Maar vertel eens.

00:06:23
Brian: De slangetjes, de lengte moet je dan wel uitrekenen, afhankelijk van je perceelslengte. Dan kun je nog kiezen in de verschillende diktes van de slang. Over het algemeen kiezen we voor de zestien millimeter. En dan hebben wij een druppelinstallatie zitten die iedere dertig centimeter reguleert. En dan kunnen wij het het bedje mooi vochtig maken en voldoende vochtig dat de uien daar goed op kunnen groeien. En ook kunnen we tevens de meststoffen meegeven. Ja, het is een andere vorm van kunstmest, dus geen korrels. Het is een vloeibare kunstmest, maar op die manier kunnen we het meegeven.

00:07:08
Marijke: En als we kijken naar de schaarste op van die hele droge dagen, hoe zorg je dan dat je voorraad hebt? Of waar komt dat slangetje ergens in uit?

00:07:18
Brian: Afgelopen najaar hebben we een diep drain gelegd. We hebben hier niet de beschikking over voldoende zoetwater, dus we hebben alleen maar de keuze uit een drain erin of geen water. En dan hopen dat het niet te snel zout wordt en dat de zoetwaterbel groot danwel voldoende groot is.

00:07:35
Marijke: Dat is altijd de grote vraag natuurlijk, als we kijken naar waar jullie onderdeel van uitmaken, want jullie innoveren eigenlijk al heel lang of jij innoveert al heel lang. Ja, waar maak je onderdeel van uit? Wat voor netwerk.

00:07:47
Brian: Ik zit sinds vorig jaar ook in de Boerderij van de toekomst, zoals wij het een beetje noemen, in de Zuidwestelijke Delta. En dan van daaruit zijn we met een zestal andere telers, zijn we aan het kijken van: hoe kunnen we ons bedrijf toekomstbestendig maken richting 2030, 2040 of 2050 misschien zelfs wel. Het is best wel lastig om op een goede lijn te krijgen waar iedereen zich in kan vinden.

00:08:16
Marijke: Nou kan ik me voorstellen dat de droogte of het omgaan met hele veranderende klimaatomstandigheden wel een topic is.

00:08:23
Brian: Er is inderdaad droogte en dat is wel een topic. En ja, hoe ga je daarmee om? Je kan dan gewoon niet keren doen. Maar er zijn nog altijd collega's van ons die zweren bij ploegen en ploegen is ook zeker niet verkeerd. We moeten een combinatie zien te vinden tussen de verschillende bewerkingen en ook op die manier een weerbaar systeem zien te krijgen.

00:08:44
Marijke: Wat heb je al geleerd over verschillende zaaimomenten? Want dat is ook zo'n term waar je mee experimenteert.

00:08:51
Brian: Ja, ze zijn vooral afhankelijk van het weer natuurlijk. We proberen natuurlijk wel wat vroeger te kunnen zaaien, zeker met de droogtes die er zijn, om een gewas vroeg aan de gang te krijgen. We zitten natuurlijk altijd een beetje met de temperatuur. Maar ja, het blijft natuurlijk altijd een lastig dingetje.

00:09:14
Marijke: Ja, je kunt het nooit helemaal timen. Als je dan kijkt naar hoe jij geholpen wordt. Want ja, pionieren, dat zit in je DNA. Maar je hoeft dat niet helemaal alleen te doen, begrijp ik.

00:09:24
Brian: We doen het uiteindelijk niet alleen. Kijk, we hebben natuurlijk ook kennisdelingsmomenten, zeg maar. En ook ja, gewoon die bijeenkomsten, net als van De boerderij van de toekomst, zeg maar. Dus daar kunnen we heel veel kennis opdoen. Alleen uiteindelijk zijn we wel allemaal een proefbedrijf.

00:09:44
Marijke: Ja, en jij noemde dus al die druppelirrigatie naar verschillende zaaimomenten. Is dat toereikend als je kijkt naar de kaartjes en de modellen van weermannen en vrouwen?

00:09:55
Brian: Ik denk dat het… ja, er zit gewoon een beperking in. Kijk, als je je verdamping zou moeten geven en in de zomer, dan zou je eigenlijk na een millimeter of zes, zeven per dag moeten gaan. En dat is best fors, ja. En als je dat twee of drie maanden aan een stuk zou moeten doen, dan zitten we sowieso boven de norm wat je zou mogen onttrekken van het waterschap. Want dan mogen we honderd kuub per jaar onttrekken. En dan, ja, dan zit je daar al heel snel boven.

00:10:22
Marijke: Ja, daar zit een cap op. Zie je nog andere mogelijkheden of methoden in de toekomst die je heel graag zou willen onderzoeken?

00:10:29
Brian: Ik denk dat we vooral een weerbare bodem, dus dat de bodem zichzelf meer gaat voeden, vooral qua meststoffen. Maar dat is wel een hele zoektocht om een manier te vinden dat de bodem gaat samenwerken. We kennen al wat van de bodem, maar nog veel te weinig om een bodem echt op alle punten te laten samenwerken.

00:10:50
Marijke: Daarvan zeg je: daar zie ik nog wel kans. Ik begreep ook wel uit eerdere interviews, zo weinig mogelijk aan de slag met gewasbescherming, maar zorgen dat die natuur dat zelf oppakt. Wat vind jij al een succesmoment de afgelopen tijd?

00:11:04
Brian: Ja, dat is eigenlijk heel moeilijk te zeggen. Ja, er zijn zoveel externe factoren waar wij wel geen invloed op hebben. En ja, om dat allemaal samen te laten werken, dat is eigenlijk heel moeilijk. We kunnen wel wat sturen, maar als er maar ergens één puntje verkeerd gaat, dan ben je ook weer terug bij af.

00:11:23
Marijke: Ja, het zijn de uitdagingen en je bent redelijk nuchter natuurlijk hier in deze regio. Maar waar ben je dan wel blij mee of trots op?

00:11:30
Brian: Nou, ik denk dat het NKG zeker wel een pluspunt geeft. Nu hebben we wel weer wat aan het zoekende van: wat is nu de opbrengstverschillen met name in suikerbieten. Nu, als ik wel ploeg, haal ik dan een hogere opbrengst? Want ik heb het idee dat ik toch wel wat opbrengst laat liggen door NKG te telen. En dan zijn we nu weer een zoektocht aan het doen van: hoe krijg ik mijn productie toch weer op peil?

00:11:56
Marijke: En tot slot, voordat we verder gaan praten over alle nieuwe technologieën en netwerken, Wat levert het op als je kijkt naar dat irrigatiesysteem? Want daar zijn ondernemers natuurlijk benieuwd naar.

00:12:09
Brian: Ja, we hebben de prijs natuurlijk niet in de hand, maar we weten wel dat het - als je al die kosten rekent - tot de € 2.000 per hectare kost. Het kost € 1.000 voor de slangetjes en grofweg € 1.000 extra kosten om je werk uit te voeren en te plaatsen, leggen en op te ruimen, zeg maar. Dus ja, dat zijn de meerkosten. En die haal je eruit met vijf tot zes ton extra uien. Alleen ja, we moeten ze wel halen natuurlijk. En de prijs doet natuurlijk ook mee. Een prijs van € 0,05, dan kunnen we nooit iets verdienen. Maar met een kwartje gaat het al een stuk makkelijker.

00:12:44
Marijke: Als de regen gestopt is, lopen Brian en ik naar zijn woonhuis waar Britta, de landelijk coördinator van het Nationaal Platform Agrarische Experimenteerlocaties al op ons staat te wachten. Binnen aan de keukentafel praten we verder over nieuwe technieken om klimaatadaptief te ondernemen, andere experimenten in de rest van Nederland en de samenwerking tussen overheid en agrariërs.

00:13:11
Marijke: Britta, welke rol ziet de overheid voor zichzelf om agrariërs te ondersteunen bij al die klimaatveranderingen?

00:13:18
Britta: Er is natuurlijk een stukje dat wij heel erg bezig zijn om de benodigde informatie en innovaties te stimuleren, die nodig zijn om veranderingen en aanpassingen door te voeren. Om ook klaar te zijn voor die veranderingen of voor de klimaatverandering. Daar is een heel breed scala aan instrumentaria voor en één daarvan is experimenteerlocaties. En dat betekent dat we ook echt met de agrariërs samen en onderzoekers kijken van: wat past er in je eigen bedrijf? Wat past er in je bedrijfsvoering? Levert het wat op? Wat kost het je? Wat levert het op? Haal je je verdienvermogen eruit? Maar ook: kan je telen zoals je wilt delen?

00:13:54
Marijke: Ja, en ik kan me voorstellen - we hadden net al een gesprekje over het type grond, maar als je een kaart van Nederland maakt en daar allerlei van die experimenteerlocaties hebt - dat ze allemaal hele verschillende vraagstukken hebben.

00:14:04
Britta: Er zijn zeker gebiedsgerichte opgaven. Water speelt overigens wel overal, alleen met verschillende grondsoorten. Hier zitten we op zeeklei. Je hebt natuurlijk ook zandgronden, daar spoelt het nog sneller uit. En daar zijn natuurlijk wat nijpende vraagstukken, nijpende opgaven die we dan moeten behandelen. En dat weten de de lokale agrariërs het beste, want die komen dat dagelijks tegen.

00:14:25
Marijke: En dan deel je dus kennis met elkaar. Brian, jij bent ontzettend aan het innoveren. Waar haal jij dan jouw kennis vandaan? Want we leren veel van jou en waar jij mee experimenteert. Maar waar haal jij het op?

00:14:36
Brian: Vooral met de innovatiegroepjes, dus ook de experimenteerlocatie waar ik dan onderdeel van ben. Daar hebben we al wel een jaar flink wat bijeenkomsten gehad, zeg maar. Ook flinke discussies of ja, dat we alles op papier hebben gezet, zeg maar. Hoe zien wij de landbouw in 2050?

00:14:58
Marijke: Ja, dus echt die toekomstblik.

00:15:00
Brian: Echt dat toekomstbeeld van waar gaan we naartoe werken? En ja, ook dingen die compleet buiten je comfortzone liggen, zeg maar. Bepaalde technieken die nu nog niet eens bestaan. Maar nu zomaar iets vertellen, ik kan ook niet direct een voorbeeld noemen.

00:15:18
Marijke: Maar in ieder geval nodig je ondernemers wel uit om die blik naar voren te zetten.

00:15:22
Brian: Inderdaad. En te kijken van… Bedenk voor alles wat je maar kunt bedenken, ook al is het nog niet in theorie of in de praktijk mogelijk.

00:15:30
Marijke: Want ook dat is ondernemen, volgens mij, ook wat jij al een hele tijd doet op die manier.

00:15:35
Brian: Dat is inderdaad ook wel waar je nu al mee bezig bent. Alleen dit probeer ik iets meer praktijkgericht te doen, omdat je het ook op je eigen bedrijf zelf wilt toepassen natuurlijk. Ja, en je moet ook de machines hebben, dus dan is er soms ook wel een investering nodig in bepaalde machines om een bewerking goed te laten lukken.

00:15:53
Marijke: En jij zei: dat is een soort kip-eiverhaal, want je hebt te maken natuurlijk met andere collega's en loonwerkers. Kun je een voorbeeld noemen van de afgelopen tijd van hoe je dan toch met elkaar die stappen kunt zetten?

00:16:05
Brian: Ja, het mooiste voorbeeld daarin is eigenlijk wel de uienteelt. Dus je stapt natuurlijk over op een uienteelt, op verhoogde bedden of op ruggenteelt. Alleen had ik zelf wel de frees en het frezen ook aangepast, zodat ik de slangetjes kan leggen. Maar als er geen loonwerker is die mijn uien kan zaaien op de gewenste rijafstand, dan houdt het al snel op natuurlijk, zo’n teelt. Dus in samenspraak met de loonwerker heeft hij dan de machine aangepast, zodat we in het tweede jaar eigenlijk wel een machine hadden waar heel goed de uien mee gezaaid kunnen worden op ruggetjes en bedden. En ondertussen heeft hij er al meerdere.

00:16:45
Marijke: Mooi. Wat zijn de belemmeringen? Want jij noemde net ook al dat irrigatiesysteem. Wat ben je tegengekomen en hoe heb je dat aangepakt?

00:16:54
Brian: De piekmomenten ten opzichte van traditioneel beregenen, liggen natuurlijk wel heel anders. Maar je hebt natuurlijk de ruggenfrezen, dit kost veel meer tijd ten opzichte van een snelle grondbewerking. Nu mag je blij zijn dat je ongeveer een hectare per uur haalt met ruggenfrezen en slangetjes leggen. Ja, we moeten natuurlijk wel op het eind de slangetjes afknippen en bij de volgende, als je weer start, moet iemand ze weer vasthouden.

00:17:25
Marijke: Was je met z’n tweeën…

00:17:25
Brian: Juist. We zijn altijd met twee op het land.

00:17:28
Marijke: En handwerk zit er nog steeds in.

00:17:29
Brian: Er zit nog altijd handwerken in. We moeten er slangetjes aansluiten. Als het wat droger wordt of als in ieder geval de meststoffen meegeven moeten worden. En ook bij de oogsten… Je rolt ze zelf mee, de slangetjes. Dus ze liggen daarna weer in het zwart en dan moet je ze ook weer oprollen, voordat je je uien weer kan opladen voor in de schuur of direct op land. Dus de piekmomenten, die verschuiven wel wat meer naar, eigenlijk soms ook wel, minder geschikte momenten.

00:17:58
Marijke: Ja maar. En wat voor eigenschap moet je hebben als je op deze manier pionieren en innoveert?

00:18:04
Brian: Ja, je moet er vooral je zin in hebben, zeg maar. En je moet het ook zien zitten om het te doen. Ja, en dat je ook even de tijd erin steekt om het goed te doen. Kijk, we kunnen natuurlijk die druppelslangen of water of irrigeren natuurlijk… Dan kan ik alleen maar het perceel overlopen om, tijdens het irrigeren, om te zien of er ook lekkages zijn van vogels of andere knaagdieren. Ze zoeken uiteindelijk naar tijdelijk, zeker als het droog is, zien ze een nat plekje en daar zit water. Ja, en dan gaan ze toch graven en pikken om maar een beetje extra water tevoorschijn te halen.

00:18:43
Marijke: Maar je schetst eigenlijk vooral ja, je moet er zin in hebben. Is dat ook wat je ziet als coördinator van al die experimenteerlocaties? Mensen die er zin in hebben, ondanks allerlei uitdagingen? Belemmeringen?

00:18:54
Britta: Jazeker. En je hebt een aantal mensen nodig die het leuk vinden om te innoveren. En dat zie je ook. En daarnaast is het ook niet alleen innoveren voor jezelf, maar ook wat je tegenkomt. Je geleerde lessen, het falen, maar ook de successen, dat je die kan delen met je buren. En wat we gewoon heel erg zien is dat als je buren doen, dan wordt het ook leuk en dan gaan ze meedoen. Dus bijvoorbeeld ook iemand die heeft een voedselhaag begonnen op zijn eigen terrein. Intussen heeft de hele buurt die voedselhaag verder geplaatst en dan wordt het ook leuk. En dan zie je ook succes. En dan zie je ook van: hé, er komt meer biodiversiteit, er wordt meer gevoerd. Je ziet bijvoorbeeld in het oosten van het land, daar hebben ze beekdalen, maar ook zandgronden en daar zijn veel veehouders die grasmatten hebben. En die grasmatten die moeten ook beter tegen droogte kunnen. Dus je ziet dat ze daar nu dieper wortelen en soorten inbrengen om die vast te houden, zeg maar. Maar ook dat je eigenlijk gelijk wat je ziet is dat ook meer ruw eiwit opgehaald wordt per hectare. Dat is ook een experiment. Werkt dat goed? Blijft dat zitten? Kunnen we de juiste balans vinden? En je ziet boeren die daar mee bezig zijn en die dat dan ook delen.

00:20:01
Marijke: Ja, het is allemaal wat minder op je eigen eiland, als ik het zo hoor. Als je in  op die experimenteerlocaties bent en in zo'n netwerk van zes tot zoveel boeren, dat werkt wel leuker.

00:20:13
Britta: Je bent niet meer alleen. En ook het stukje van: je moet nadenken over de visie naar 2050 toe, maar uiteindelijk moet jij morgen weer aan de slag. Dus je moet weten waar je naartoe wil en de stappen die je daar naartoe moet nemen. En dat kan je met elkaar makkelijker bespreken. En dan kan je ook wat leren van de buren, in plaats van dat je het allemaal zelf moet doen.

00:20:31
Marijke: Hoe is dat voor jou?

00:20:32
Brian: Ja, ik ga daar ook wel in mee, inderdaad. Met elkaar kun je natuurlijk veel meer leren dan alleen. Het groepje waar we nu in zitten, zeg maar. We zijn eigenlijk allemaal wel een beetje vooruitstrevend en ook hoofdzakelijk NKG-teler. En daarin zie je wel van: goh bij hem, hij doet dit en dat al toepassen. En ja, ik ga eerst kijken of dat op mijn bedrijf ook iets kan zijn en dan probeer je dat. En dan krijg je ook nog wel eens wat tips of of dingen die je misschien toch verkeerd doet of dat net iets verkeerd aanpakt. Daar leer je dan weer van en dan hoop je dat.. Kijk je even van goh, wat zijn nu de resultaten? En of ik dat volgend jaar dan ook weer mee verder kan gaan of wil gaan. En ook natuurlijk, je kan alles via de groothandel inkopen, maar je kan het ook soms op alternatieve manieren inkopen dat het prijstechnisch ook nog leuk blijft.

00:21:26
Marijke: Britta, je hebt nog veel meer voorbeelden van in den lande locaties waar wat gebeurt. Waar ben je heel enthousiast over?

00:21:34
Britta: Ik ben bijvoorbeeld de laatste keer in het zuidoosten van het land geweest op de zandgronden. En daar zijn ze al heel ver met het experimenteren met stuwtjes. Dus nu kan je natuurlijk regen opvangen of van een zoetwaterbel gebruik maken. Maar als je dat goed opvangt en ook nog op je terrein weet te houden, dan kan je niet alleen bepalen hoeveel water je hebt. Je kan ook kijken wat de nitraatuitspoeling is en dat dan weer teruggeven aan het land, zodat je eigenlijk je nitraat alsnog goed gaat gebruiken. Dus op die manier word je nog weer een slag efficiënter. En ja, het is gewoon gaaf om te zien dat ze daar mee bezig zijn. En in het Oost-Nederland zijn ze daar ook mee bezig. Als je die resultaten kan combineren, dan kan je op een gegeven moment veel sneller stappen gaan zetten.

00:22:13
Marijke: Ja, en die stappen, die zet je niet zomaar. Als ondernemer wil je ook dat je er een boterham aan overhoudt. Kun je nog kort vertellen wat in dit geval de druppelirrigatie jou oplevert onder goed gesternte of iets minder?

00:22:27
Brian: Ja, dat is natuurlijk van jaar op jaar wisselend. Maar goed, in een droog jaar - net als afgelopen jaar - had ik waarschijnlijk zonder druppelirrigatie misschien vijf of tien ton per hectare gehad. En nu, met irrigatie, haal ik er misschien dertig of veertig. En als je een beetje geluk hebt en wat extra water, want dat was bij mij nog heel beperkt afgelopen jaar, dan kun je misschien wel over de vijftig ton heen. Ik heb niet de opbrengsten die ze in Flevoland halen van honderd ton en meer. Daar moeten we sowieso al niet meer van uitgaan, van 50 tot 60 ton. Daar zijn wij ook al blij mee.

00:22:59
Marijke: Precies. En ik kan me zo voorstellen in deze bijzondere regio, want de route hiernaartoe was prachtig, dat je ook meerdere takken van sport of van ondernemen hanteert om een mooi bedrijf neer te zetten.

00:23:10
Brian: Ja, we zijn een aantal jaren terug inderdaad ook een pensionstalling bij begonnen. We hadden zelf al een aantal paardjes, maar omdat we dan toch al een rijbak hadden aangelegd, dachten we van: die kunnen we ook beter benutten. Dus laten we ook nog een paar anderen er gebruik van laten maken. En dan door omstandigheden, door ook subsidie van het voor een paddock paradise, is de camping er in één keer bijgekomen. Omdat we dan vanuit wetgeving toch een bepaalde hoeveelheid bomen en struiken moeten planten. En als ik dan later een camping zou willen beginnen, had ik die alsnog dubbel moeten planten, zeg maar. Dus vandaar dat dat plan iets naar voren geschoven is. Maar dat is nu wel een mooie bijkomstigheid. En in de laatste mindere jaren voor de landbouw.

00:23:58
Marijke: Ja, want als we het hebben over die toekomst, Britta. We horen eigenlijk een heel breed ondernemersverhaal. Er wordt geïnnoveerd, er wordt breder gekeken. Is dat ook wat je terugziet bij de collega-boeren in het land, ook die zich met deze locaties bezighouden?

00:24:12
Britta: Jazeker. En wat we ook zien is dat door die wisselwerking te creëren, dat er sneller geleerd wordt en dat er meer boeren mee gaan proberen. En nog een belangrijke is, dat we vanuit het Nationaal Platform dan ook met elkaar kunnen kijken van: goh, waar liggen nou de knelpunten om dingen daadwerkelijk te doen? Want als beleid uitgedacht wordt, wil niet per se zijn dat je in de praktijk precies weet wat er gebeurt.

00:24:34
Marijke: Het moet ook uitvoerbaar zijn.

00:24:35
Britta: Het moet uitvoerbaar zijn. Maar je moet ook dingen die je bijvoorbeeld niet verwacht, je had het net over knaagdieren die water opzoeken, dat bedenk je niet per se van tevoren. Hoe kan je daarmee omgaan? Zijn er knellende zaken aan de hand en kunnen we dat bespreekbaar maken? En dat Nationaal Platform is echt om met elkaar aan tafel te zitten op tijd vanuit de praktijk, maar ook beleid, om te kijken van: waar gaan we eigenlijk samen heen? En wat kom je daar dan tegen? Vanuit beleid en vanuit praktijk?

00:25:02
Marijke: Mooi. Als we het hebben over 2050, wij zagen net jouw kleinste telg. Dat is dan een twintiger. Wat zal het zijn? Ja, die is je vast voorbij geschoten in de lengte. Maar hoe ziet je bedrijf er dan uit?

00:25:17
Brian: Ik blijf natuurlijk altijd in de toekomst kijken, maar ik hoop eigenlijk dat er nog steeds een florerend bedrijf bestaat, zeg maar. En dat we dan ook landbouwkunde nog steeds wel voldoende middelen hebben. Misschien worden we allemaal biologisch, al dan niet noodgedwongen, maar dat er nog wel voldoende, hoe noem je dat, producten in de medicijnkast zitten. Ofwel ,genoeg producten in de medicijnkast zetten dat we nog gewassen kunnen telen. Want ik heb op dit moment wel een beetje het idee dat het beleid niet meer hoofdzakelijk gericht is op voedselveiligheid of voedselzekerheid. Dus het maakt niet meer uit of er voedsel is. Als het niet meer in Nederland is, dan halen we het wel uit het buitenland.

00:26:05
Marijke: Het net sluit zich wat als ondernemer om nog echt werkelijk die zekerheid van voedsel te kunnen garanderen?

00:26:11
Brian: Ja. Ik denk dat dat gevaar zeker wel reëel is.

00:26:15
Marijke: En dus hoop je dat dat dan nog wel kan, op manieren die jij ook al schetst en misschien wel allemaal biologisch. In ieder geval zitten we dan allemaal nog wat handwerk met irrigatiebuisjes te doen of hebben we daar robots voor.

00:26:26
Brian: Ja, misschien schoffelen en mechanische onkruidbestrijding? Dat zal wel steeds meer toekomst worden.

00:26:33
Marijke: En dan zijn de bomen volgroeid bij de camping.

00:26:36
Brian: Dat sowieso.

00:26:37
Marijke: Dank jullie wel, allebei.

‘Voeten in de aarde' is een productie van het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (LVVN) en is uitgevoerd door Havas Lemz en Microphone Media. Wil je meer weten over klimaatadaptatie of andere innovaties in de landbouw, ga dan naar groeiennaarmorgen.nl.