Voeten in de Aarde Seizoen 2 Aflevering 7 - Autonome Grasmaaier

00:00:01
Marijke: Dit is Voeten in de aarde. Een podcast waar ik Marijke Roskam. Boerderij en land afreist om met agrariërs in gesprek te gaan over innovaties in de landbouw. Vernieuwingen die eraan kunnen bijdragen om je eigen agrarische bedrijf meer toekomstbestendig te maken.

00:00:21
Marijke: In deze aflevering ben ik op bezoek bij Plomp Agro in Wilnis om meer te leren over robotisering in de landbouw, en specifiek over de autonome grasmaaier, de Lely Exos. Eigenaar Arno Pomp heeft een melkveehouderij in het veenweidegebied en heeft al meer dan zes jaar ervaring met de autonome grasmaaier die hem helpt in zijn bedrijfsvoering en duurzaamheidsdoelstellingenn.

00:00:44
Arno: Ik wist dat die ontwikkeling gaande was en ik had al eens voor mezelf bedacht: “Jemig, dat zou toch gaaf zijn als we dat hier op het bedrijf neer kunnen zetten!”

00:00:52
Marijke: Ook spreek ik met senior beleidsmedewerker Frans Lips over de toekomst van de digitalisering en robotisering in de landbouw en hoe het ministerie zo goed mogelijk probeert aan te haken bij de ontwikkelingen in de praktijk.

00:01:06
Frans: En juist die samenwerking tussen boeren, leveranciers, maar ook wetenschappers en de overheid kan hopelijk ook echt dat ecosysteem voor innovatie versterken. En dat is waar we wel voor gaan, denk ik.

00:01:16
Marijke: Straks hoor je veel meer over de voordelen van robotisering, zoals arbeidsbesparing, CO2-reductie, de verbetering van de bedrijfsvoering en de dierwaardigheid. Maar eerst ga ik met Arno zijn land op, om de autonome grasmachine van dichtbij te bekijken.

00:01:35
Marijke: Arno, kun jij beschrijven in wat voor landschap we staan en ook wat voor uitdagingen dat met zich meebrengt?

00:01:41
Arno: We staan hier in een Utrechts Hollands veenweidegebied. Echte veen met een wat grillig veldpatroon. Hoog water. Het water staat ongeveer 40-50 cm onder de maaiveld.

00:01:55
Marijke: En dat betekent ook iets voor het materieel wat je inzet. Zometeen meer daarover. Kun je vertellen wat voor bedrijf je hebt?

00:02:01
Arno: Ja, we hebben een melkveebedrijf met 115 koeien, ongeveer zestig hectare land erbij. We weiden de koeien, we melken ze met melkrobots en we voeren ze op stal automatisch met een automatisch voersysteem. En nu staan we bij een autonome grazer die op ons bedrijf draait.

00:02:22
Marijke: Vertel eens, waar hebben wij het uitzicht op? Hoe ziet het eruit? Mensen stoppen nog net niet langs de kant van de weg, maar het is wel imposant.

00:02:28
Arno: Nou ja, vroeger stopten ze nog wel langs de kant van de weg, maar het is… Ja, het is natuurlijk heel bijzonder. Het is een kleine machine die zelf maait en het gras laadt. Dus het is een heel klein opraapwagentje, bij wijze van spreken. Er zit een voorkant op, maar er zit natuurlijk geen bestuurder in en die werkt zijn eigen weg door het land heen. Nu is hij gras aan het knippen. Dat doet hij met een vingerbalk en dan laadt hij zijn bakkie vol. Ja, het is een machine… Ik weet niet eens de omvang. Hij is klein, twee meter breed en zal een meter of vijf, zes lang zijn.

00:02:59
Marijke: Leuk, je praat bijna over hem alsof het een persoon is.

00:03:02
Arno: Nou, ja haha.

00:03:03
Marijke: Hij doet dit, hij doet dat.

00:03:04
Arno: Ja, ja, we hebben nog geen apart koosnaampje ervoor, maar dat zou kunnen.

00:03:08
Marijke: Je bent er wel ontzettend blij mee, want je zei al het is een bijzonder gebied hier. Veenweide. Dat betekent dat je gewoon met zwaar materieel lastig uit komt. Wanneer heb je besloten om deze aan te schaffen?

00:03:21
Arno: Als het weer goed is dan kan je natuurlijk met zwaar materieel hier prima uit de voeten. De machine draait nu zes jaar bij ons op het bedrijf. Wij zijn aangevraagd om als testbedrijf hiervoor te fungeren. Toen was dat veenweide en het benutten van ook het gras in de nattere periodes. Dat was wel een belangrijk item daarbij.

00:03:41
Marijke: Het is niet alleen zo dat het gewoon minder drukt op de bodem, maar je haalt er ook nog eens meer gras af, he?

00:03:46
Arno: Dat is wel het idee erachter. Niet alleen omdat je in het voorjaar echt wel eerder naar buiten kan met de grazer als met de koeien. Dus een maandje voordat we met de koeien naar buiten gaan, gaan we al grazen. En dan trek je toch al het gras al een beetje in beweging. En vooral in het najaar, waarin hier in de streek - meestal rond half oktober - de koeien wel naar binnen gaan, maaien we nu eigenlijk door tot half november en blijven we maar vers gras voeren.

00:04:20
Arno: Ja, we hebben meer snedes. En door de manier van maaien - wat hoger maaien, met een heel scherp mes knippen eigenlijk in plaats van het afslaan, wat je met een normale maaier doet -  heb je gewoon snel hergroei.

00:04:34
Marijke: En als ik het dan toch een beetje als persoon mag benaderen, hij brengt ook meerdere keren gras. Vertel eens.

00:04:39
Arno: En het klopt, hij is autonoom. Hij werkt in principe ook dag en nacht. Als hij hier in de nacht komt, dan zie je de lampen rondgaan, want hij kijkt wel graag wat hij aan het doen is, zeg maar. Op het ogenblik zijn het zes vrachten gras per dag, vier voor de melkkoeien en twee voor de droge koeien en de pinken, die evenwel ook buiten lopen, maar dan op stal nog bijgevoerd worden.

00:05:01
Marijke: Dat klinkt ontzettend goed en ik kan me ook voorstellen dat het in combinatie met het automatisch melken en de vrije uitloop, heel lekker werkt. Vertel eens.

00:05:10
Arno: Ja, heel lekker werkt -  hele aantal dagen wel. En soms natuurlijk ook net niet. Want dat is wel de uitdaging die we hier op het bedrijf zijn aangegaan. Om met het weiden, wat je op een veenweidegebied toch ook wel heel graag wil - ook fijn is om dan wel alle systemen goed op elkaar af te laten stemmen.

00:05:31
Marijke: En hoe doe je dat? Want je zegt al van: “Nou, de ene dag gaat dat goed, de andere dag wat minder.” Wat zijn de uitdagingen dan?

00:05:37
Arno: Nou, wat we proberen te doen is: ‘s morgens de hele voertrein - om 4.00 uur stoppen we ermee. Dan gaan de melkrobots, de koeien vanaf vijf of zes uur, automatisch naar buiten separeren. Dus dan lopen de koeien vast buiten. Maar je wilt de koeien ook weer niet de hele dag buiten hebben, want ze moeten gemolken worden door de melkrobot. Dus om 11.00 uur begint, zowel de grazer als het voersysteem op stal, weer te draaien. Dus er gaat weer een beetje maïs voor en er gaat een beetje kuilgras voor. Maar met name gaat er weer een hoop vers gras voor. Dat lokt de koeien weer naar binnen. En dan ‘s middags doen we eigenlijk hetzelfde ritje nog een keer. Dan om vier uur gaan de koeien weer automatisch naar buiten. Want koeien lopen het liefste ‘s avonds buiten, dat doen ze gewoon ontzettend graag. En dan? Ja, dat betekent dat om 10.00 uur ‘s avonds begint de voertrein weer te draaien en dan komen de koeien weer naar binnen. En, voordat ik naar bed ga, dan check ik of de koeien binnen zijn en anders haal ik ze binnen. En dan zet ik mijn draadje om in het land, zodat de koeien de volgende dag weer naar een vers perceel kunnen.

00:06:34
Marijke: Het is echt wel even wennen, kan ik me voorstellen. Dan op de oude manier boeren.

00:06:38
Arno: Nou ja, de overgang naar de melkrobots was natuurlijk best wel een heel ding. Dat hadden we hetzelfde met het automatisch voeren op stal, dat echt wel een management wijziging is. En dat is dit ook. De eerste jaren zijn we natuurlijk echt bezig gegaan om de machine te leren kennen. We waren echt een testbedrijf, dus er zat ook nog heel veel ontwikkelingen in. Nu is de machine goed, het management goed en zijn we vooral bezig hoe het management van de machine beter kan en zijn we het echt wel in ons bedrijfsvoering… We hebben de bedrijfsvoering daar helemaal op ingericht.

00:07:09
Marijke: Wat zijn de uitkomsten? Wat kun je zeggen over de biodiversiteit? Kwaliteit van het gewas. Wat valt je op?

00:07:16
Arno: Je ziet het, we zitten hier in dat oude landschap. Dat betekent… Pas vroeg iemand aan me. We hebben misschien twintig jaar geleden voor het laatst echt fors grasland vernieuwd, dus we doen het met oude grassen. Veel ruw beemd zit er bijvoorbeeld in. Je hebt allerlei kruiden hier staan. Niet omdat we ze gezaaid hebben, maar gewoon omdat de grasmat nou niet helemaal super kwaliteit is. Het punt is dat in de kuil kan dat echt wel slechtere kwaliteit opleveren. Soms voor het grazen. Dat koeien het ook niet altijd even smakelijk vinden.Maar als je het afknipt op niet al te lange lengte, dan is het gewoon nog hoge kwaliteit, maar dan is het nog niet uitgegroeid. Dus dat scheelt, dat we de grasmat minder hoeven te vernieuwen. Door het vele maaien zie je hetzelfde gebeuren als bij het weiden door schapen in het najaar. Hele mooie dichte zoden dus. De onkruiddruk neemt ontzettend af daardoor. En wij denken dat je gewoon veel langer met die hele oude grasmat door kan blijven gaan. Maar goed, het is ons niet per se om de biodiversiteit gegaan. Het is een beetje bij winst wat je daarvan hebt, zeg maar.

00:08:17
Marijke: En over de winst. Wat levert het je op? Ik hoor je al een paar dingen zeggen, maar zo onderaan de streep.

00:08:22
Arno: Onderaan de streep is best nog moeilijk. Maar als we gewoon kijken naar wat de productie was, zes jaar geleden en nu dus voordat we begonnen, zijn we ongeveer 15% in productie gestegen naar nu. Kleine 11.000 liter meetmelk per koe. In diezelfde periode zijn we 15% minder krachtvoer gaan voeren per liter melk. En als je dan naar stikstofbelasting een beetje eenvoudig kijkt en je kijkt alleen naar het melkureum, dan zijn we in die periode ook ruim 15% in ureum gedaald. Dus het is eigenlijk alle drie de goede kant op gewerkt.

00:08:57
Marijke: En voor de bodem dus helpt het ontzettend.

00:09:00
Arno: Ja, in ieder geval met lichtere machines leren we werken. Er zijn natuurlijk ook altijd aan alle voordelen zitten ook nadelen, dus die zitten we ook allemaal nieuw te ondervinden. Wij waren niet een bedrijf dat vers gras op stal voerde, dus ook dat hebben we onszelf eigen moeten maken. Het is niet alleen maar vooruit werken geweest in de afgelopen jaren, maar nu we alles steeds beter onder controle krijgen, dan hebben we hebben we vooral de voordelen te pakken.

00:09:27
Marijke: Arno en ik laten de autonome grasmaaier lekker zijn rondjes maken en we verplaatsen ons naar zijn kantoor waar ook Frans Lips zich aansluit bij het gesprek. Een gesprek over de voordelen, de uitdagingen en de toekomst van de digitalisering en robotisering van de landbouw.

00:09:47
Marijke: Frans. Waarom schuif jij vandaag ook weer aan? Op welke manier ben jij betrokken bij digitalisering en robotisering vanuit het ministerie?

00:09:55
Frans: Nou, de reden daarvoor is dat we al een tijdje werken aan digitalisering en robotisering. Dat begint steeds meer gezicht te krijgen, profiel te krijgen, op het ministerie. En concreet hebben we een ambitieus digitaliseringsprogramma lopen, maar ook een robotiseringsprogramma. En we zien ook dat de sector daar steeds meer interesse voor begint te tonen. En vandaar dat ik hier aansluit.

00:10:16
Marijke: En als we kijken naar dat innovatieprogramma ‘Robots naar de boeren praktijk’ daarin willen jullie dus die innovaties versnellen. Nou, je zegt al: boeren zijn enthousiast. Wat gebeurt er op die bedrijven? En hoe zorg je ervoor dat het niet alleen een geslaagde proef is?

00:10:31
Frans: Nee, het gaat ook niet per se om te slagen. Het gaat wat ons betreft om ervaringen op te doen en daaruit de lessen te trekken. Om het allemaal beter te maken en dan zoveel mogelijk mensen ook mee te nemen en kansen te geven om hier ook stappen in te zetten. Dus daarvoor hebben we verschillende initiatieven lopen, onder andere om verschillende robots ook bij boerenbedrijven ook in bruikleen te geven. Krijgen ze begeleiding bij, kunnen ze ervaring mee opdoen. Maar er kijken ook wetenschappers mee om te zien of het ook allemaal inderdaad doet, zoals het wordt beloofd. En dan blijkt dat er toch nog best wel veel te verbeteren valt. Dus dat pakken we dan ook op in verbeterprogramma's om dat verder te brengen.

00:11:06
Marijke: Ja, de kinderziektes… Ja, en als we kijken naar subsidies of regelingen die beschikbaar zijn?

00:11:13
Frans: Ja, er zijn verschillende mogelijkheden die er zijn of die er komen. Onder andere is er, vrij recent, een nieuwe regeling geopend. Dat is subsidieregeling Elektrische landbouwmechanisatie en die was binnen de kortste keren zeven à acht keer overschreven. Zoveel interesse is er voor. En dat gaat over elektrische tractoren, onder andere van verschillend vermogen. Maar ook verschillende typen robots vallen daaronder die ook subsidie kunnen krijgen. Nou, het enthousiasme was zo groot dat de minister ook heeft gezegd: “We gaan gewoon het budget daarvoor vergroten.” En dat is inmiddels ook gebeurd, zodat meer agrariërs daarvan profijt kunnen trekken.

00:11:47
Marijke: Ja. Dus je kunt dingen aanschaffen, maar je kunt dus, zoals je net al zei, ook meedoen in een breder programma, waarbij er iets in bruikleen wordt gegeven en je gewoon kunt gaan testen.

00:11:55
Frans: Dat is dan wat mij betreft de fameuze NNPL. Dat is een programma dat we al lang hebben lopen. En het is eigenlijk een onderdeel ook geworden van het robotiseringsrogramma. En eigenlijk gaat dat over verschillende sectoren heen, van de fruitteelt tot de melkveehouderij tot en met de akkerbouw en de grond groenteteelt. En daar zijn allerlei nieuwe vormen van mechanisatie opkomen. We proberen ook zoveel mogelijk partijen daarin de gelegenheid te geven om die ervaring ook mee te maken en daarvan te leren.

00:12:19
Marijke: Voor ieder wat wils, al heb je misschien wat koudwatervrees.

00:12:22
Frans: Ja, ik moet er gelijk wel bij zeggen: we kunnen niet alles doen. En we zijn ook in de glastuinbouw geweest, waar een enorme robot stond, bijvoorbeeld om tomaten te sorteren. Nou, die kunnen we niet eventjes overal neer plakken, natuurlijk. Dan moet ook het hele bedrijf om en dat wordt ook te groot. Maar ja, kleinere oplossingen die ook hartstikke belangrijk zijn, die kunnen wel goed ook meenemen in het programma.

00:12:41
Marijke: Ja en Arno, als we dan kijken naar wanneer jij dacht: ik wil dat wel proberen - wanneer was dat moment? En hoe reageerde jouw omgeving? Want we zitten hier in een echt weidegebied. Hier weiden de koeien. Dat is het beeld.

00:12:55
Arno: Ja, dat klopt. Ik vind het sowieso leuk, zo'n nieuwe ontwikkeling. Dus toen ik ervoor gevraagd werd vanuit Lely - die testbedrijven zocht - toen was ik wel meteen enthousiast. Ik wist dat die ontwikkeling gaande was en ik had al eens voor mezelf bedacht: “Jemig, dat zou toch gaaf zijn als we dat hier op het bedrijf neer kunnen zetten!” Tuurlijk, klopt wat je zegt. Het is hier echt weidestreek. Wij zijn ook van oudsher altijd geweid en dat doen we nu nog steeds volle bak. Misschien wel weer meer als dat we ooit deden. Maar wat je ziet bij veel weidende bedrijven is dat er even zo goed stevig bijgevoerd wordt op stal. En dat is dan uiteindelijk toch gewoon maïs en kuilgras. Nou, dat kuilgras, dat gaat bij ons nu gewoon vers ervoor. En we zien dat - vooral in het vroege voorjaar en in het late najaar, als het eigenlijk te nat wordt voor weide - dan kan de machine nog wel een hele tijd doortrekken. Wij zien dan over het hele jaar heen dat we toch zo'n beetje negen à tien kilogram droog stof uit vers gras - dat is twee derde van het rantsoen uit vers gras - in die koe krijgen. En daarvan weiden we nog steeds een behoorlijk deel.

00:14:00
Marijke: Dus dat is ook jouw antwoord als je buren zeggen: “Arno, waarom? Waarom doe je dit? Waarom sjeest die robot over het veld?”

00:14:07
Arno: Ja en ook wel dat die robot heel netjes dat gras elke keer weg krijgt, het gras niet beschadigt. Dus we hebben ook gewoon meer gras. Dus ik denk dat we per saldo nog aardig meedoen met het weiden, maar zeker met het benutten van het verse gras en oog hebben voor de bodem die we hier hebben.

00:14:25
Marijke: Ja, je zou kunnen zeggen: het is best onzeker als je meedoet als testbedrijf. Maar als ik jou zo hoor praten over de kwaliteit van het voer, heb je meer zekerheid.

00:14:35
Arno: Nou goed, toen we begonnen, dat was natuurlijk echt… wij waren testbedrijf nummer weinig. Dus dan is het ook wel een beetje kamikaze, zeg maar, van wat gaat ons overkomen? Dus de afgelopen jaren zijn we steeds beter leren begrijpen wat er gebeurt en hoe je het ten voordele allemaal kan inzetten. Maar goed, we zien nu natuurlijk dat we gewoon… ‘s morgens vanaf 5.00 uur lopen hier koeien in het land tot ‘s avonds 10.00 uur. En op de geijkte momenten, in de vroege ochtend en in de late middag, dan hebben we echt het grootste gedeelte van het vee allemaal buiten lopen.

00:15:09
Marijke: Je hebt nog steeds weidegang en goede kwaliteit voer. Mooi om te horen. En nog even over de rol, want in deze serie horen we veel boeren die met elkaar dan praten over die nieuwe innovaties. Heel veel kennis uitwisselen. Wat ik jou net hoorde vertellen in het veld, is dat je vooral met de fabrikant heel erg een hotline hebt, zelfs op de zondagen.

00:15:31
Arno: Ja, nou en zeker in de beginjaren zat je gewoon met alle ontwikkelaars in één team. Dus daar voelde je je ook als boer onderdeel van, van het maken van de machine, en het management er erbij. Nu komen we één keer per jaar met iedereen die wat doet met de Exos bij elkaar. Maar door het jaar heen is er gewoon één medewerker vanuit de fabrikant die met ons contact heeft. Zodat je eigenlijk op alle bedrijven weer op een andere manier een beetje het wiel uit bedacht wordt. Hier doen we het in het authentieke landschap.

00:16:05
Speaker 1: Het golvende land.

00:16:06
Arno: Golvende landschap met dammetjes, bruggetjes, breed water, slap land. Een ander doet het akkerbouwmatig. Een ander is weer biologisch. De volgende heeft gewoon heel veel koeien en probeert gewoon echt volle capaciteit te draaien.

00:16:22
Marijke: Er is geen uniforme werkwijze.

00:16:24
Arno: Nee. En aan het begin van een innovatietraject is natuurlijk voor de fabrikant ontzettend belangrijk, en daarmee ook wel voor de boeren, dat je gewoon alle omstandigheden een keertje meemaakt en dat je machine overal op voorbereid is.

00:16:38
Marijke: Ja, en straks nog wel de belemmeringen of de lastige zaken die je tegen bent gekomen. Die vraag zal ik ook stellen aan Frans, maar ik ben eerst even benieuwd: hoe luister jij naar het verhaal van Arno? Want je zit heel enthousiast mee te knikken zie ik de hele tijd.

00:16:50
Frans: Ja, ik zit met rode oortjes te luisteren, want ik vind het een prachtig verhaal. Hoe hij dat aanpakt en hoe ook zo'n innovatietraject… hoe lang en complex dat ook is om te komen tot waar we nu eigenlijk zitten. En we willen allemaal heel graag dat het snel gaat en overmorgen is. Maar dat is natuurlijk niet zo. Nee. En juist die samenwerking tussen boeren, leveranciers, maar ook wetenschappers en de overheid kan hopelijk ook echt dat ecosysteem voor innovatie versterken. En dat is waar we wel voor gaan, denk ik.

00:17:18
Marijke: Frans, als het gaat over de belemmeringen. Wat zie jij vanuit jouw dossier digitalisering en robotisering ontstaan?

00:17:26
Frans: Nou, ik denk het liefst in kansen natuurlijk. Maar je hebt gelijk, er zijn ook heel veel belemmeringen en die hebben, ja, op heel veel zaken denk ik betrekking. Maar misschien is er één belangrijk die we wel denk ik moeten benoemen, is dat er eigenlijk geen sprake is van een verdergaande digitalisering van de agrarische bedrijven. Er komen steeds meer digitale oplossingen binnen via de mechanisatie en via allerlei IT-oplossingen die er komen. En uiteindelijk, als dat maar doorgaat, zit je uiteindelijk naar een heel gefragmenteerd data en ICT-landschap te kijken ,waar allerlei problemen achter vandaan komen op het gebied van beveiliging, op het gebied van hergebruik van data, op het gebied van optimalisatie. Al die data zitten in silo's, zitten in verschillende cloudoplossingen bij aanbieders. En eigenlijk, als je een volgende stap zou willen maken, dan is het eigenlijk de bedoeling dat dat veel meer bij elkaar gaat komen. Ja. Open source. Open toegang. En met name ook denk ik dat de agrariër ook de regie kan voeren over al die data die bij allerlei andere partijen eigenlijk in beheer is. Want anders dan, ja, dan is die eigenlijk toch een beetje meer een trekpop van allerlei andere partijen als dat hij zelf daar de baas over is.

00:18:28
Mairjke: Hoe ervaar jij dat?

00:18:29
Arno: Wij zien het hier op ons bedrijf natuurlijk ook. We hebben diverse managementsystemen. We werken ook met diverse leveranciers. Maar het is wel een beetje een gevaar. Want als je naar de verdere toekomst kijkt en als je ziet wat voor andere systemen er natuurlijk komen, dan zie je natuurlijk heel veel gezondheidssystemen voor koeien waarin de gezondheid gemonitord wordt. Je ziet natuurlijk het draadloos weiden van de koeien heel erg in opkomst. Wat natuurlijk ook een super ontwikkeling is. En in mijn fantasie zou je allemaal zulk soort ontwikkelingen ook nog een keer kunnen combineren met wat wij doen. Ja, en als je daar allemaal verschillende systemen voor voor hebt, dan zit je dat nog steeds als boer in je hoofd aan elkaar te knopen en te managen. En als je daarover nog eens een keertje doordenkt, dan zou je daar wel eeen koepel op willen hebben.

00:19:17
Marijke: En als we kijken naar de bijvangst. Arno, want als het gaat over de biodiversiteit, over kwaliteit van het landschap, over welke stukken die wel of niet in de eerste snee even laten staan. Wat doet het met het agrarisch natuurbeheer? Want je levert onder het keurmerk PlanetProof. Hoe helpt dit mee?

00:19:42
Arno: Ja, dat was natuurlijk vooraf voor ons ook wel een spannende. Want dat keurmerk, daar zijn we blij mee. Dat we daaraan voldoen als bedrijf. Dat is niet alleen voor de uitstraling, maar ook natuurlijk omdat we daar extra mee verdienen. Dat willen we er graag in houden. Het lukken van het weiden in combinatie, nou, daar zijn we erg blij mee. Dat dat we daar eigenlijk een goede modus voor hebben gevonden. Wat we eigenlijk nog steeds zitten te verbeteren. Iets wat minder in PlanetProof zit, maar wel in het agrarisch natuurbeheer, is bijvoorbeeld de slootkant. En dat is een klein stukje bijvangst. Doordat de machine natuurlijk niet in de slootkant maait, zie je dat we de eerste rondem eigenlijk de slootkanten, altijd overslaan. Qua maaien automatisch al. We krijgen daar ook niet een bepaalde bijdrage voor, maar je ziet gewoon de biodiversiteit in de slootkant met allerlei typen kruiden enorm toegenomen zijn. Dus dat is een stukje bijvangst, denk ik. Wat je op al je percelen randen dus hebt nu. Ja, iets anders is weidevogels. De machine kan om een nest heen heen maaien. Op de derde campus in Leeuwarden wordt daarin zelfs proeven gedaan in combinatie met het opsporen van die nesten met drones. Nou ja, dat is iets wat extra zou kunnen zijn.

00:20:52
Marijke: Frans, jij ziet er ook wel kansen? Want vaak denken mensen nog in ‘of of’ of we gaan hoog in technologie of we gaan keurig netjes met stokjes lopen naar de nesten. Maar het kan ‘en en’ zijn, he?

00:21:02
Fra s: Ja, ik denk dat er heel veel kansen liggen en voor mijn gevoel wordt vaak een tegenstelling wel een beetje gecreëerd tussen enerzijds hoogtechnologisch en hightech en anderzijds landschappelijk slim en biodivers bezig zijn. En ik zoek juist eigenlijk naar de verbindingen, naar de kansen tussen die twee werelden, zou je haast kunnen zeggen. En ik zou het heel leuk vinden om daar echt grote stappen in te zetten. En ik denk dat Arno net al een prachtig voorbeeld ook noemde.

00:21:26
Arno: Jij bent er geweest.

00:21:28
Frans: Niet op de Dairy Campus, maar wel gisteren nog in Friesland. Waar we ook juist aan het kijken zijn of we het weidevogelbeheer kunnen verbinden met slim graslandmanagement met ecologisch grasland. Dat is een volgende stap als wat op de Dairy Campus is geprobeerd, maar dan gaan we echt verder kijken wat we ook aan de ecologie kunnen verbeteren. Wat we ook met die robotmaaier kunnen ondersteunen, naar hele nieuwe graslandmanagement, nieuwe maaipatronen en dergelijke. Grondwaterstand verhoging. En dat allemaal te verbinden met slimme technologie om het allemaal ook mogelijk te maken.

00:21:57
Marijke: Ja, want het is allemaal in te voeren in dat managementsysteem en je kunt bepalen waar die wel of niet maait. Je kunt bepalen waar die om heen gaat.

00:22:04
Arno: Er is echt van alles mogelijk, zeg maar. En ja, ik denk wel eens: we hebben nu een basis van amogelijkheden die zo beschikbaar is. Maar je kan daar nog veel verder in gaan. Voor nu is het al best enorm wat je zou kunnen doen. Misschien nog even over die bijvangst. Wat er nog meer in zit. Tegenwoordig is de CO2-voetafdruk best enorm belangrijk voor een bedrijf. Dat met het voeren van het vers gras, dat je natuurlijk weer veel beter in rekent, maar ook werkt met de methaanuitstoot binnen je Kringloopwijzer ten opzichte van kuilgras. Dat zien we echt wel echt wel goed bijdragen. Ten opzichte van weidegras zijn we er nog niet helemaal. Maar eerlijk gezegd, nou ja, wij zijn het nog niet helemaal eens met de manier waarop we maaien en hoe dat dan ingeregeld is in de Kringloopwijzer. Als dat nog een keertje misschien verder, ja preciezer gemaakt wordt, ja dan.

00:23:04
Marijke: Want wat ziet men niet en wat zie jij wel als boer?

00:23:07
Arno: Wij denken eigenlijk dat de CO2-uitstoot die we hebben door het korte maaien, het andere type gras dat we maaien ten opzichte van het normale zomerstalderen,  ja, dat je hem toch anders in moet moet rekenen, eerlijk gezegd. Op dat vlak.

00:23:20
Frans: En misschien, Arno, als ik jou daar op mag aanvullen. We liepen net even naar de wei. Toen vertelde je ook dat de robotmaaier werkt op elektriciteit. Dus dat is elektriciteit die je op je eigen boerderij opwekt. Je gebruikt geen fossiele brandstoffen meer. Ik denk dat dat ook een hele mooie extra stap is die je zet.

00:23:37
Arno: Nou, dat is natuurlijk het voordeel van kleine machientjes die altijd maar gaan. Die kunnen licht zijn, dus dat is handig voor je land. Je kan ze elektrisch aansturen. Ja, en tegenwoordig is materiaal natuurlijk ook gewoon duur. Digitale techniek is duur. Ja, maar voor een klein machientje heb je ook weinig materiaal nodig.

00:23:50
Marijke: En zo te horen hoeft er dus minder bijgevoerd te worden. En dat betekent minder vrachtwagens en jouw erf op.

00:23:56
Arno: Ja. Nee. Klopt. Minder krachtvoer. En überhaupt hebben we dus minder kuilwerk waarmee we ook loonwerkerskosten...  Ja, maar dan ga je wel erg in het detail. Maar inderdaad, daar spaar je dan die soort bij wijze van spreken op uit. Maar dat is wel een beetje klein klein bier, zeg maar.

00:24:11
Marijke: Frans, wat is voor jou nog een aandachtspunt? Wat hoor je nog wel terug van ondernemers die aan het innoveren zijn? Aan het testen met robots?

00:24:19
Frans: Nou ja, één van de dingen in ieder geval. Wat speelt bij zo'n autonome machine is natuurlijk dat daar ook allerlei veiligheidsregels voor zijn. En terecht natuurlijk. Maar een van de dingen waardoor we ook wel het gebruik, nu ja, beperkt is. Wat we denk ik zouden willen is dat die bijvoorbeeld niet een openbare weg kan oversteken. Dus daar zijn dan belemmeringen op. Dus daar moeten we ook naar kijken. Wat kan er dan gebeuren om ook kavels die niet het huiskavel zijn, wel een openbare weg op kunnen komen en dat het toch op een veilige manier kan. En nou, dat gaat nog eventjes duren om dat voor elkaar te krijgen. Maar dan wordt het bereik en de mogelijkheden denk ik een stuk groter.

00:24:54
Marijke: Nou en als ik dan jullie vraag naar de toekomst. Dus over tien jaar zien we zelf overstekende maaiers over de weg. Hoe zie jij nog meer die toekomst voor ons?

00:25:04
Frans: Nou, als het gaat om de ontwikkeling van de intelligentie achter al deze machines, om het zo maar te zeggen, dan zien we dat met de opkomst van Artificial Intelligence het natuurlijk heel erg hard gaat. We merken het als burger natuurlijk met alle tools die er bij komen. Maar ook in het precisielandbouwdomein gaat het nu heel erg hard. En ik maak wel eens de vergelijking, want het is best wel een beetje abstract en ingewikkeld. Maar vergelijk met bijvoorbeeld hoe het KNMI bezig is met zijn weermodellen. Die zijn natuurlijk tientallen jaren ontwikkeld op grote mainframes, waarbij ze allerlei fysieke modellen hebben gebouwd, waarin allerlei natuurkundige wetten in zijn uitgewerkt. Hogedruk, lagedruk. Waar stroomt de warme en de koude lucht naar toe? Wat het KNMI nu doet is dat ze eigenlijk al die weermodellen aan het verrijken zijn met een AI laag. Dat betekent dat ze eigenlijk, zeg maar, honderd jaar aan terabytes, aan weerdata gebruiken om daar AI doorheen te laten gaan. Deze uit patronen te halen en dat combineren met hun oorspronkelijke natuurkundige modellen. Nou, ik denk dat die kant het ook een beetje opgaat met precisielandbouw. Jarenlang zijn er grote ontwikkelingen gebied op allerlei bemestingsmodellen, irrigatiemodellen, zaaimodellen. Nou, dat zijn allemaal hele mooie modellen, maar elk model is uiteindelijk een simplificatie van de werkelijkheid. We gaan er naar toe dat er een extra AI-dimensie bovenop komt, waarbij er eigenlijk ook allerlei data, afkomstig vanuit allerlei proeven en metingen, worden geïnterpreteerd en allerlei nieuwe bronnen van data worden ontsloten en die worden gecombineerd met de modellen die er zijn. En dat gaat ook nog een veel grotere vlucht nemen, waardoor we nog veel betere adviezen kunnen gaan krijgen om het juiste te doen. Op de juiste plek, op het veld of in de stal.

00:26:37
Marijke: Tot slot: hoe ziet jouw bedrijf eruit over tien jaar? Het leuke is: we hebben het hier over autonome rijdende apparaten. Maar een van jouw kinderen heeft vandaag net het rijbewijs gehaald. Misschien over tien jaar stappen die gewoon in een zelfrijdende auto? Wie weet. Maar hoe ziet het bedrijf eruit?

00:26:53
Arno: Ja, het is wat moeilijk om zo ver vooruit te kijken. Als je kijkt naar de echt technologische ontwikkelingen op het bedrijf, dan hoop ik dat we daar nog wel een stap vooruit in kunnen maken. Het draadloos rijden in combinatie met de machines, het gezondheidsmonitoren, dat soort dingen, dat integreren. Het verder integreren van het automatisch voersysteem met het autonome grazen. Nou, dat zijn allemaal dingen die steeds meer aan de integratiekant van ontwikkelingen die er nu al zijn. Dat is het meer dan dat er ook nog een ontwikkeling is waar ik nu nog weer extra behoefte aan heb. En die is er nu niet. Maar goed, zo creatief ben ik denk ik ook niet.

00:27:31
Marijke: Nou in ieder geval wel vooruitstrevend en zo te horen dat je in ieder geval zelf de manager blijft van al die technologieën. Dat is een belangrijk punt.

00:27:41
Arno: Ja nee, klopt. En dat is ook ook leuk. En ook het spannende eraan. 

00:27:50
Marijke: ‘Voeten in de aarde' is een productie van het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (LVVN) en is uitgevoerd door Havas Lemz en Microphone Media. Wil je meer weten over autonome maaiers, robotisering of andere innovaties in de landbouw, ga dan naar groeiennaarmorgen.nl