Voeten in de Aarde Seizoen 2 Aflevering 3 - Biobased gewassen

00:00:33

Marijke: Dit is ‘Voeten in de aarde’, een podcast waar ik, Marijke Roskam, boerderij en land af reis om met agrariërs in gesprek te gaan over innovaties in de landbouw. Innovaties die kunnen zorgen voor een financieel gezond en robuust voedselsysteem in Nederland. Deze aflevering ben ik op bezoek bij Arjan Prinsen op zijn boerderij in Haarlo in de Achterhoek. Arjan heeft een melkveehouderij en verbouwt sinds kort tarwe, voor voer én als biobased gewas. Het stro kan verkocht worden aan bouwbedrijven om huizen op een duurzame manier te bouwen.

00:00:33
Arjan: “Tarwe kunnen gewoon goed telen op de gronden hier. Het stro kunnen we toepassen binnen ons eigen bedrijf en kan naar de isolatie toe. En de korrel kunnen wij gebruiken als krachtvoervervanger. Het afgelopen jaar hebben we vaak een deel zelf gebruikt en deels in de stroketen gedaan als pilots.”

00:00:46
Marijke: Voor Arjan biedt het verbouwen van een biobased gewas een extra bron van inkomsten, maar dan moet de keten wel zo goed georganiseerd zijn dat je als boer daadwerkelijk je oogst kwijt kan aan bijvoorbeeld een bouwbedrijf. Daar hebben agrariërs nog weleens problemen mee en daarom is het zo belangrijk dat dit vooraf geregeld wordt. In de Achterhoek doet Arne Eindhoven dat. Hij is de Marktmeester, oftewel de ketenregisseur die de bouwbedrijven aan de agrariërs linkt. Hij zorgt ervoor dat er meer zekerheid komt.

00:01:10
Arne: “Waar we eerst begonnen met van land tot pand, eindigden we eigenlijk van pand naar land,om juist vanuit die behoefte te verkennen van wat hebben we dan nodig?”

00:01:19
Marijke: Straks gaan Arjan en Arne samen in gesprek over biobased gewassen, maar eerst neemt Arjan me nog even mee het land op. We stappen over het prikkeldraad heen en lopen door het weiland met koeien richting het perceel met tarwe. Ik vraag Arjan om de omgeving te omschrijven.

00:01:36
Marijke: “Arjen, waar we hebben wij het uitzicht op?”

00:01:38
Arjan: “Ja, we staan hier bij de boerderij. Aan de ene kant hebben we de boerderij, hier lopen de koeien en daar hebben we het land waar de tarwe staat. En die tarwe gebruiken we op ons eigen bedrijf. Het stro gebruiken we als vulling en testen we voor isolatie. En de korrel gaat als krachtvoervervanger bij ons de koeien in.”

00:01:55
Marijke: “En als het dan gaat over dat graan verbouwen en biobased gewas verbouwen. Waarom doe je dat? Hoe helpt dat jou?”

00:02:03
Arjan: “We hebben gekeken in de keten. Zelf ben ik natuurlijk agrariër en we zien gewoon dat er heel veel gaat veranderen in de sector. Je hebt draagvlak nodig. Biodiversiteit is belangrijk. Dat in combinatie van: Ik woon hier in een gebied. Dus de Achterhoek, dat is een gebied waar bos is, maar waar ook natuur is. En veel mogelijkheden voor biodiversiteit en beperkte mogelijkheden voor een hele grote veestapel. Vandaar dat ik zelf op mijn eigen bedrijf de keuze heb gemaakt om te kijken hoe kan ik het bij elkaar brengen? En hoe pas ik het best in het gebied met mijn bedrijf? En hoe kan ik daar ook van profiteren? En kan ik de maatschappij helpen en een goede boterham verdienen?

00:02:34
Marijke: “Precies, want die boterham zijn we natuurlijk ook benieuwd naar. Hoe pakt dat uit? Wat levert het op?”

00:02:40
Arjan: “Ja, het gaat met vallen opstaan, maar mijn visie is nog steeds hetzelfde eigenlijk. Ik zie steeds meer mogelijkheden en de maatschappij komt steeds meer naar het platteland toe. En wij platteland kunnen daar een steentje aan bijdragen.”

00:02:50
Marijke: “Als je kijkt naar de oude situatie, bijvoorbeeld met krachtvoer en wat je dan nu met je biobased producten doet?”

00:02:55
Arjan: “Ja, eerder waren we veel meer afhankelijk van import. En we zien gewoon dat we nu steeds meer naar circulariteit gaan op de bedrijfsvoering. Hier thuis zijn we bijna helemaal circulair. Alleen een stukje krachtvoer, dat is nog wat wij extern moeten aanvoeren.”

00:03:07
Marijke: “En als we dan kijken naar hoeveel je verbouwt, hoeveel koeien? Ondernemers zijn altijd benieuwd: hoe rekent hij? Want ik zag je net toevallig op je telefoon ook even zo'n berekening maken. Hoe ziet hij eruit?

00:03:18
Arjan: “Hoe ziet de berekening eruit? De berekening is van hoeveel dieren heb jij en hoeveel grond heb je in gebruik. En kun je die balans goed vinden En we zitten nog met de balans dat we eigenlijk te weinig grond hebben. Maar de transitie die verandert. En ik ga ervan uit dat de komende jaren ook meer grond beschikbaar komt. Dat we daardoor meer circulariteit kunnen creëren. Misschien met wat minder dieren op sommige bedrijven, maar wel meer circulaire bedrijven.”

00:03:39
Marijke: “En we horen verschillende termen door elkaar circulair, biobased. Nog even de definities voor de ondernemers die daar interesse in hebben.”

00:03:46
Arjan: “Ja, biobased zie ik echt van dat we gewassen telen die gewoon duurzaam zijn en die we ook kunnen toepassen in de keten van de woningbouw of andere ketens. En circulair betekent ook dat je met zo weinig mogelijk grondstoffen, met zo'n laag mogelijke footprint in je eigen gebied, je bedrijfsvoering houdt.”

00:04:03
Marijke: “Als we kijken naar graan, daar heb je over verteld. Je houdt ook stro over. Wat kun je daarover vertellen?”

00:04:08
Arjan: “Stro is natuurlijk een product wat al jaren geteeld is in de Achterhoek. Dertig jaar geleden werd het steeds minder. Je zag gewoon dat de intensivering gewoon die stro opzij drukte door mais. Nu zien we gewoon dat er weer dingen veranderen. En we zien dat we ook stro circulair kunnen toepassen in de woningbouw of anderemogelijkheden. Maar ook heel goed als organisch stof, als bodemverbeteraar. Je ziet gewoon dat stro weer kansen krijgt. En vandaar dat wij ook weer de stap gemaakt hebben van meer stro binnen je eigen bedrijfsvoering gebruiken. En de graankorrel als krachtvoer vervanger.”

00:04:37
Marijke: “En waar we het in deze podcast over hebben, is dat je dat in je eentje niet voor elkaar krijgt. Het is juist die hele keten. Als je dan om je heen kijkt, verder hier op het land en naar andere ondernemers. En wat hoor je dan van ondernemers die ook even bij jou op het erf komen? Waardoor raken zij geïnteresseerd?”

00:04:53
Arjan: “Nou, in het begin denk ik wel eens van waar ben je nu mee bezig? Maar ik merk tot nu toe dat men toch op een bepaald moment, de stap gaat gewoon heel snel en je ziet gewoon dat mensen denken: Oké, de transitie, er verandert veel, de omgeving verandert en het is misschien toch wel een goede stap. En je ziet dat het nu ook versnelt op dit moment.”

00:05:12
Marijke: Die versnelling zit hem ook in die ketenaanpak. Praten we zo verder over. Wat is volgens jou een succesfactor hier in deze regio?”

00:05:19
Arjan: “Succesfactor is dat wij eigenlijk gewoon niet te veel nadenken en soms gewoon meteen doen. En daarnaast is gewoon de saamhorigheid. We kunnen heel goed met elkaar communiceren, we vertrouwen elkaar. En we zijn ook met een aantal mensen die zeggen we gaan het gewoon doen. Als je het doet, laat je zien en laten zien, geeft vervolg.”

00:05:35
Marijke: “En geeft ook succes. Wat is volgens jou een mooi succes? Waar ben je heel trots op?”

00:05:39
Arjan: ”Succes is dat we de verdienfactor bij de mensen neerleggen of de mensen geven die het nodig hebben. Dus betekent met korte ketens weinig tussenhandelaren en direct zakendoen met bijvoorbeeld de woningbouwcorporatie of met de gemeentes of met andere partijen die je product afnemen en het afneemcontract organiseren en daarna pas het gaan verbouwen en de keten sluiten.”

00:06:03
Marijke: Arjan en ik lopen naar binnen, waar we plaatsnemen aan tafel. Daar schuift ook Arne bij ons aan. Arne en Arjan zijn beiden een belangrijke ketenpartners in de Achterhoek en ze vertellen over hoe zij de biobased markt hebben ontwikkeld.

00:06:15
Marijke: “Arne Welkom. We gaan praten over de kansen en uitdagingen rondom biobased gewassen. Jij bent al jaren bezig om dat biobased naar een hoger plan te krijgen met een heleboel partners. Hoe helpt nou biobased bouwen? Wat hoor je dan van die bouw terug? Wat zijn voor hen de drijfveren om dit te doen?”

00:06:32
Arne: “Die zijn op dit moment vooral ook in de tijd waar we nu leven willen ze levergaranties. Dus we zien dat de grondstoffen die wij hier lokaal kunnen produceren in ieder geval voor een leverzekerheid zorgt. Dus op het moment dat we de biomassa zoals we die hier met Arjan aan het aan het telen zijn, kunnen we dat gewoon direct toepassen in de woningen. En ten tweede, wat ze ook zien is vanuit hun maatschappelijke verantwoordelijkheid, maar ook de transitie waar we in zitten richting de circulaire economie is de CO2-opslag. Dus leverzekerheid en CO2-opslag. Dat zijn voor hen twee heel belangrijke aspecten om biobased te gaan renoveren en nieuw bouwen.

00:07:07
Marijke: “Ja, dat zijn eigenlijk al twee zekerheden. Zij hebben die missie met mekaar. Dan wil je inderdaad de zekerheid voor uh, voor de agrariërs. Wat zie je daarin gebeuren? Wat levert het al op?

00:07:17
Arne: “Nou, in t gebied hier zitten we met heel veel agrariërs die op zoek zijn naar andere vormen van inkomen of een betere balans te vinden in het landschap met de teelten die ze hebben of de bedrijfsvoering die ze op dit moment hebben. En daarbij voert het biobasedtelen voor hen ook een interessant alternatief. En daar willen ze graag in verkennen en leren. Daar zijn we inmiddels ook al wel vier jaar mee bezig. En daar zie je ook wel dat langzaamaan steeds meer boeren het gewas, in dit geval wintertarwe meenemen in hun bouwplannen.”

00:07:52
Marijke: Arjen wij hebben al eventjes buiten gekeken. Maar kun je ons meenemen in, laten we zeggen, de bouwtekening van jouw bedrijf? Hoe ziet die eruit? Wat gaat erin, eat gaat eruit en welke rol speelt biobased gewas dan?”

00:08:04
Arjan: “We zijn hier op ons melkveebedrijf. Het melkveebedrijf heeft als hoofdinkomen de melkveehouderij, maar daarnaast kijken we ook naar circulariteit en duurzaamheid. Daar is biobased bouwen een onderdeel van en we kijken dan naar welke gewassen kunnen we telen? We hebben een keer hennep geteeld, maar dat is wel goed bevallen, maar de afzet was beperkt. En zijn we overgeschakeld op stro. En tarwe kunnen we gewoon goed telen op de grond hier. Het stro kunnen we toepassen binnen onze eigen bedrijf en kan daar de isolatie toe. En de korrel kunnen wij gebruiken als krachtvoervervanger. In eerste instantie is het voor de zekerheid: kun je alles op je eigen bedrijf kwijt? Maar de keten, als die wordt opgeschaald kunnen wij ook ons product beter bewaren in de stroketen. En afgelopen jaren hebben we vaak een deel zelf gebruikt, en een deel is in een stroketen gegaan als pilots En daarnaast kijken we ook naar hoe krijgen we optimale mest? En hoe is ons bedrijf zo klein mogelijk?”

00:08:52
Marijke: “Ja dus dat zit eigenlijk al heel erg in dat bedrijf verweven. Wat hoor jij van akkerbouwers? Want ook voor hen is biobased gewas interessant.”

00:09:02
Arjan: “Ja, dat is zeker zo. Kijk waar ik nog even aan wil geven. Wat we ook doen binnen de bedrijfsvoering. We gebruiken geen kunstmest meer. Dus door de ruwe meststoffen hebben we een gesloten keten. Nou, je ziet ook van naar de akkerbouwers toe, die zijn ook echt gaan kijken van: wat voor meststoffen gaan we gebruiken, wat zijn goede meststoffen? Maar die hebben ook te maken met de rotatieteelt. En met de nieuwe GLB-eisen en mogelijkheden. Dat is voor rustgewassen gewoon extra vergoedingen liggen en daar ook verplichtingen voor zijn. En dan past een gewas als tarwe of hennep of miscanthus. Al ben ik zelf niet zo'n voorstander van miscanthus, omdat het gewoon een gewas is wat heel lang staat en de grond heel lang uit bedrijf genomen wordt en daar geen verdienmodel meer op zit. En als je met de gewassen zoals hennep en stro zijn jaarlijkse gewassen en die kunnen goed groeien hier in Achterhoek, biedt daar voor mij perspectief, voor de melkveehouderij, maar ook voor de akkerbouw.”

00:09:47
Marijke: “Ja dus eigenlijk zeg je: d'r is laaghangend fruit als het gaat om gewas, wat je eigenlijk kunt toepassen op ieder type bedrijf. Je moet voor jezelf zien wat voor jou interessant is. ”

00:09:58
Arjan: “Ja, en je kunt ook gewoon samenwerken. Want grondgebondenheid is natuurlijk ook een belangrijk item. En door de samenwerking met de akkerbouwer kun je daar ook keuzes in maken en voordeel uit halen.”

00:10:06
Marijke: “Ja, over samenwerken gesproken, jullie hebben als ketenregisseurs gezegd: we moeten dit gezamenlijk oppakken. Waarom was daar zo'n behoefte aan?”

00:10:15
Arjan: “Ja, de visie en de ideeën leefden wel. Alleen het gebeurde heel weinig. Toen is ook gezegd van: we moeten de verschillende partijen die een onderdeel kunnen vormen in de keten, die moeten gaan samenwerken. Ondersteund door de regio Achterhoek is toen Samen Biobased Bouwen opgezet en hebben we gewoon de koppen bij elkaar gestoken. En na een paar overleggen in Ulft het gewoon uitgevoerd en in de praktijk laten zien dat het kan.”

00:10:35
Marijke: Het is mooi, want je zit mooi met de armen over elkaar. Jullie allebei. Ja, doe het gewoon en breng het bij mekaar. Nou kan ik me voorstellen. Arne Dat ja, dat bij mekaar brengen is makkelijk gezegd, maar hoe hebben jullie dat gedaan?

00:10:47
Arne: “Het was voor mij in eerste instantie een primaire bewustwording toen we met de bus naar Almere gingen, daar was de Floriade. En toen zijn we met de boeren, burgers en buitenlui in twee bussen naar de Floriade in Almere af getogen. En daar merkte ik eigenlijk al in de dialoog, daar zaten de boeren en de burgers in de bus. En op het moment dat het woord bouwgrond viel, toen had een boer daar een compleet ander beeld bij dan bij een burger. Dus taal maakt al heel veel uit in deze keten. Partijen die voorheen nog nooit met elkaar hebben samengewerkt in één keer met elkaar te maken gaan hebben. Wat had een bouwer met een bouwbedrijf in het verleden nou met een boer te maken en vice versa; anders dan dat ie de loopstal voor ze ging bouwen. Dus in die zin was het kennis en mensen bij elkaar brengen. Daar zijn we toen actief mee aan de gang gegaan en het was voornamelijk om begrip te creëren. Dus we zijn daar in eerste instantie, en dat was ook de wijze waarop we met elkaar mee aan de slag zijn gegaan, is eerst die vraag te gaan creëren. Dus met die woningcorporatie: van wat willen jullie nou eigenlijk? Hoe ziet dat er dan uit? Welke oplossingen zijn er dan allemaal? En welke teelten kan je daar dan op gaan toepassen? Dus eigenlijk, waar we eerst begonnen met van land tot pand, eindigden we eigenlijk van pand naar land. Juist om vanuit die behoefte te verkennen van wat hebben we dan nodig.”

00:12:00
Marijke: “Want je moet als agrariër weten wat je plan is voor je?”

00:12:03
Arne: “Ja, en daar zit weer een jaarcyclus aan vast. Dus we hebben gewoon de natuur en we hebben de bouwplannen anderzijds. Dus dat moet integraal aan elkaar verbonden gaan worden.”

00:12:10
Marijke: “Wat vond je mooi aan die gesprekken? Wat zie je dan gebeuren?”

00:12:13
Arne: “Nou, wat mij opviel in wat we zagen, is dat er zoveel energie is in de regio. Dus iedereen wilde daarmee aan de slag. Zeker in die periode, toen we er net mee begonnen, hadden we gewoon elke zes weken meer dan tachtig mensen bij elkaar die wilden nadenken over die bouw oplossingen en dus ook de boeren erbij. Wat betekent dat dan voor mijn grondstoffen die ik moet gaan telen? Want daarin is dan niet meer voedsel, maar het is een grondstof. Dus dat is ook alweer omdenken.

00:12:38
Marijke: “Hoe vond jij dat, Arjan?

00:12:38
Arjan: “Ja, ik vond het wel indrukwekkend van hoe actief de bouw was en in de praktijk zo weinig dat ze afnamen. Ik zat er daarom ook deels voor agrarisch, voor de landbouwers en ook voor het verdienmodel van de veehouder of de landbouwer. Want als de landbouwer niet produceert, hebben we ook niks om te isoleren of niks om te doen. Dus voor de keten vond ik het cruciaal dat de sector daarin gehoord werd. En de sector was beperkt aanwezig, de tussenpersonen waren massaal aanwezig en de afnemers waren aanwezig. Maar die waren heel erg nog aftastend. En dat was wel een heel lange weg, met heel veel enthousiasme, waar we nu pas ook de slagen maken. Dat ze ook echt zeggen: wij gaan afnemen en we zien dat het kan.”

00:13:23
Marijke: “Het goede nieuws is voor de ondernemers die nu luisteren dat dat werk er al op zit in ieder geval.”

00:13:27
Arjan: “Dat was flinke klus.”

00:13:29
Marijke: “Een flinke klus.”

00:13:30
Arjan: “Maar er zijn wel heel veel mensen bereid en het kaf van het koren is gescheiden. En degene die echt wil, die is ermee doorgegaan. En je ziet nu ook die investeren er ook.”

00:13:38
Marijke: En dan staan er allerlei handtekeningen op papier. Of mensen hebben met elkaar gesproken. Er is veel energie, Maar Arne, er miste nog iets om het echt werkend te krijgen.”

00:13:48
Arne: “Ja, net als dat ik aan het begin zei: van daar heb je de taal die je moet verbinden. Op een gegeven moment moet er ook een vertrouwen komen. Dus het is een samenwerking tussen de verschillende schakels in die keten. En wat we zagen op een gegeven moment - en ik was zelf als ketenregisseur in contact met elke schakel in de keten - dat niet elke schakel met elkaar in contact was. Dus daar zat een soort van driehoeksverhouding in dat ik met al die partijen sowieso contact had. En daar zag ik op een gegeven moment iets ontstaan waarbij ze zoeken naar die wederkerigheid van: wat doe ik dan voor jou? Wat doe jij voor mij en wat levert ons dat dan bij?”

00:14:24
Marijke: “Gewoon hoe de economie werkt?”

00:14:26
Arne: “Ja, inderdaad. En toen kwamen we er eigenlijk achter dat ook voor de boeren het van belang is dat er een perspectief is richting de komende jaren. Want als ik dit nu doe, wat betekent dat er voor volgend jaar? Moet ik dan mijn bouwplan weer gaan aanpassen en is het er allemaal niet meer? Of gaan we echt een vijfjarenplan neerzetten? En dat was de basis van het gesprek wat we met de marktmeester zijn gaan voeren. We hebben in dat licht een stichting opgericht, Stichting Marktmeester, als zijnde die betrouwbare derde persoon die met elke schakel in de keten is gaan verkennen van: oké, maar wat wil jij er dan mee en hoe? Hoe verhoudt zich dat dan ten opzichte van die andere? En dat begint uiteindelijk met die woningcorporatie die zegt van: ik ga er de komende vijf jaar zoveel biomassa afnemen.”

00:15:06
Marijke: “Ik ben zo benieuwd naar de cijfers dan. Als zo'n woningcorporatie zegt we gaan zoveel huizen neerzetten of we gaan zoveel, kan je daar iets over vertellen?”

00:15:13
Arne: “Nou, je hebt de landelijke gegevens. Wij zijn met een hele kleine woningcorporatie begonnen, dus op dit moment hebben we 52 daken die op deze manier zijn verduurzaamd in de afgelopen twee jaar. Daar zit bijvoorbeeld dan ook weer CO2 opslag in. Enhebben we de certificaten weer aangevraagd die LVVN heeft toegekend via de Nationaal Groenfonds.”

00:15:33
Marijke: “Maar dan weet je dus zoveel daken is zoveel hectare. Hoe werkt dat?”

00:15:37
Arne: “Ja, er zit een sleutel op. Zeker op de zandgrond hebben we iets van vier ton stro per hectare. Elk dak gaat één ton stro in, dus dat zijn vier daken per hectare. En zo kan je hem helemaal doorrekenen naar het aantal daken wat je dan nodig hebt voor de woningcorporatie in de komende vijf jaar.”

00:15:56
Marijke: “Ik zie Arjan goedkeurend knikken.”

00:15:58
Arjan: “Ja, dus dat is de sleutel, dat de gemeentes en de overheden faciliteren of stimuleren dat er met een vergelijkbare isolatie als de traditionele isolatie geïsoleerd wordt. Want als dat gebeurt, dan komt de vraag en dan wordt er ook geproduceerd.”

00:16:11
Marijke: “Ja, en nog even over dat systeem van de marktmeester. Agrariërs zijn van oudsher gewend aan corporaties, aan open systemen, geen black boxes. Hoe transparant en hoe duidelijk is het voor hen?”

00:16:23
Arne: “In de basis is de marktmeester transparant. Dat is het belangrijkste. Dus we weten wat er bij de woningcorporaties wordt toegepast en in één rechte lijn terug te vertalen naar die tonnages per hectare. Dus een boer krijgt daar ook gewoon het inzicht in. Dus in die zin is het belangrijkste en zo zie ik de marktmeester ook als een transitievehikel, waarbij de marktmeester ervoor zorgt dat dat vertrouwen in die keten er is. En op het moment dat dat vertrouwen er is en die keten loopt, dan is de marktmeester niet meer nodig. Dus het is echt om die overgang van taal en vertrouwen met elkaar door te gaan. Maar dan wel met een stok achter de deur, in de vorm van dat contract en dat we met elkaar daar ook aan kunnen gaan houden. Anders blijft het los zand en is de keten zo sterk als de zwakste schakel. En als er eentje uitstapt, ligt alles stil.”

00:17:11
Marijke: “Wat betekent die zekerheid voor jou, Arjan?”

00:17:13
Arjan: “Zekerheid is ook cruciaal voor de veehouders. Ik wil even aangeven van we hebben een ton stro. Een ton stro moet verwerkt worden. Hier op tafel liggen diverse producten.”

00:17:23
Marijke: Ja, vertel eens even.”

00:17:24
Arjan: “ja, het product links is eigenlijk wat het eindproduct is. Wat als isolatie gecertificeerd de woning in gaat. En het tweede product? Dat is hier restmateriaal.”

00:17:35
Marijke: “Meer versnipperd, veel kleiner.”

00:17:36
Arjan: “Ja, dat is zeg maar 40 tot 50% van een ton stro die niet geschikt is als isolatie in de woning. En die kan er weer terug in de veehouderij zoals dit materiaal hier kan terug als boxvulling, maar we kunnen ook de korrels van persen zoals die hier liggen. En de korrels kunnen ook weer teruggebracht worden in andere ketens door houtplaten of andere vezelplaten te maken of zelfs in de kachel om te verbranden.”

00:17:57
Marijke: “Het ziet eruit als een soort bix in een zakje of soort van pellets.”

00:18:00
Arjan: “Het zijn ook pellets in een zakje die je goed kan transporteren, ook over grote afstanden. En eigenlijk moeten die gewoon naar de fabrieken toe die houtplaten maken of vezelplaten maken en daarin toegepast worden.”

00:18:10
Marijke: “Heb jij dit? Want deze drie typen verwerking zeg maar. Heb je dat op eigen houtje ontdekt? Is dat dan iets wat je in een in een groep doet? Hoe gaat zoiets?”

00:18:20
Arjan: “Eigenlijk is dat stukje in de groep. Ook door faciliteren van LVVN en Building Balance is natuurlijk heel veel energie ingestopt. En hoe krijgen we snel een product? De technologie die hiervoor gebruikt wordt, is eigenlijk ook de technologie die gebruikt wordt om het zakje stro, wat voor het kleine hokje klaargemaakt wordt, wat de particulier koopt, die kennis wordt hier ook voor gebruikt. En ook die techniek wordt gebruikt om het aan de voorwaarden te voldoen als isolatie met waarde voor de woningbouw.”

00:18:48
Marijke: “Ja dus eigenlijk heel veel technieken kun je ook alweer toepassen.”

00:18:51
Arjan: “Het is heel veel bestaande technologie aan elkaar koppelen, maar wel met een nieuw proces erachter. En natuurlijk de borging dat de labna-waarde perfect is.”

00:18:58
Marijke: “Ja, ik vroeg jou net al: hoe zit het met de agrariërs in de omgeving? Hoe groot is dat netwerk? Arne, kun jij daar ook iets over zeggen? Hoeveel corporaties zijn aangesloten of hoeveel woningen worden er dan gebouwd? Een paar cijfers erbij.”

00:19:12
Arne: “Voor de komende jaren, in ieder geval voor de Achterhoek bij de woningcorporatie waar we nu mee werken, dat is woningcorporatie Wonion. Die renoveert honderd woningen per jaar, dus maal twee ton stro per dak. Dan kom je uit op tweehonderd ton.”

00:19:25
Marijke: Ja, het geeft ontzettend veel comfort volgens mij als je die cijfers zo kunt uitspreken. Ik noem dat woord zekerheid maar weer eventjes. Jij noemde net al even het woord certificaten. Wat kun je daarover vertellen?

00:19:36
Arne: “Ja, als we het heel vaak hebben over de circulaire economie, dan is dit een circulaire keten. Maar het is nog geen circulaire economie, dus de waarde, de ‘true price’ van het product wordt nog niet ergens betaald en die zie je terugkomen in CO2 bijvoorbeeld. Dus de CO2-plafonds die we bereiken, ook het feit dat we als Nederland een bepaald CO2-plafond hebben voor onze woningbouwopgave en dan zien dat de woningen die wij bouwen met biobased materialen per saldo CO2 gaan opslaan. Oftewel er is geen uitstoot in het productieproces van deze woningen. Sterker nog, het slaat ook CO2 op bij het bouwen van woningen.”

00:20:14
Marijke: Maar de vraag is dus eigenlijk wie betaalt wat? En hoe komt het?”

00:20:17
Arne: “Ja, inderdaad. Dus de keten wordt nu gewaardeerd aan de hand van CO2-certificaten. Dus voor elke ton stro die in een dak verdwijnt, mogen we één zeven ton CO2 registreren. En dat wordt door de Stichting Nationale Koolstofmarkt vastgelegd of ONCRA, er zijn iets van drie organisaties die dat in Nederland geaccrediteerd mogen doen. En daar hebben wij nu tweehonderdzevenentwintig ton CO2 opgeslagen in die daken waar ik het net over had.”

00:20:41
Marijke: “En dan kijk ik even naar Arjan en die denkt hoe komt dat weer bij die boer?”

00:20:45
Arne: “Ja, in eerste instantie is dat nu gegaan via LVVN met het Nationaal Groen Fonds. Dat is ook voornamelijk om die markt te stimuleren en daar geld voor beschikbaar te stellen.”

00:20:55
Marijke: “ Ja, en over het verdienmodel, daar is men altijd benieuwd naar. Hoe hebben jullie dat het afgelopen jaar gedaan? Hoe reken je? Ik zie een handjeklap gebaar. Wie met wie en hoeveel willen we dan ook wel weten natuurlijk.”

00:21:07
Arjan: “Het gaat toch wel iets anders. Het gaat door goede afspraken met elkaar. Je ziet de marktmeester heeft afspraken gemaakt met de woningbouwcorporatie en wij als veehouder hebben gewoon zelf onze gewassen geteeld met onze eigen kosten. En daarna is gewoon Het stro is gewoon op de akker overgenomen door de marktmeester en is ook meteen betaald naar marktconforme prijs van de stroprijs op dat moment. En daarna komen de certificaten en de waarde van de certificaten wordt dan uitbetaald aan de veehouder. Dus eigenlijk is de meerwaarde die ik als veehouder gekregen heb voor het stro wat toegepast de woningbouw. Dus niet alles wat ik zelf gebruikt heb, maar alleen wat toegepast in de woningbouw. heeft de marktmeester certificaten ontvangen; en hebben wij de marge of de gelden van gekregen.”

00:21:48
Marijke: “Ja, het levert nu al iets op.”

00:21:49
Arjan: “Het levert nu iets op. Alleen de businesscase is niet bijna gelijk als mais, maar is gewoon wat minder op dit moment. Maar als we de certificaten kunnen verwaarderen, dan kunnen we met mais concurreren.”

00:22:00
Marijke: “Wat zouden jullie willen zeggen tegen ondernemers die nu aan het luisteren zijn? Want die die horen heel veel kansen. Die horen geweldig veel energie, die horen een marktmeester. Waar zitten de ‘ja-maaren’ nog van mensen?”

00:22:11
Arjan: “Ja-maaren zijn er zekerheden. Wij hebben ook CO2-certificaten van twee en drie jaar geleden. Die zijn nog steeds te koop. En dat heeft ook te maken van hoe zet je in de keten weg en wat kun je ermee? Kijk, Arne kwam hier aanrijden met de auto en zegt: kan ik even tanken hier? Of onderweg heeft hij getankt, dan tankt hij elektriciteit. En de certificaten worden meteen verkocht. et is een ander, zo'n certificaat met dezelfde achtergrond en die is goed verkoopbaar. En deze van onze stroketen is niet goed verkoopbaar. Dat is ook een taak van de overheid om daar wat aan te doen. Die zekerheid geven, dat hebben ze nu gedaan via het opkopen van het LVVN. Maar die langetermijnzekerheid is erg belangrijk.”

00:22:44
Marijke: Ja, en dat zolang dat nog een beetje spannend is, is het ook spannend voor ondernemers om aan te haken. Denk jij?”

00:22:50
Arjan: “Ja, absoluut. Maar aan de andere kant; ik heb daarstraks ook aangegeven van als je kijkt naar bestaande ketens en gebieden waar je woont en wat er kan, is stro een heel stabiel product. Stro kan in hele keten toegepast worden. Een graankorrel kan ook een hele keer toegepast worden. Een graankorrel, zeg maar twee kilogram graan, vervangt drie kilogram krachtvoer. Dus kan de veehouderij in eigen gebied gewoon gebruiken. Dus het biedt al een hele grote zekerheid.”

00:23:14
Marijke: “Ja dus eigenlijk zeg je - ook aan het begin zei je al op zijn Engels ‘here to stay’ - je kunt er niet meer omheen. Ga wel die stap zetten, want dit is wel de toekomst.”

00:23:23
Arjan: “Ja, ik denk dat die stap echt heel realistisch is. En de basis ligt er al. Alleen het extraatje om het te versnellen, dan moet er zekerheden komen; en zekerheden kunnen komen van de mensen die huizen gaan bouwen of beslissen welke huizen gebouwd worden en met welke isolatie die gebruikt wordt, en gaan ook met de certificaten die daarmee daarbij vrijkomen, hoe kunnen die verhandeld worden?”

00:23:43
Marijke: “Wat zou jouw advies zijn? Daarna aan ondernemers die nu luisteren en denken ja, ik vind het fantastisch interessant.”

00:23:49
Arne: “Ja, het belangrijke is om vast te stellen dat dat er alternatieven zijn. Dat dat nog niet 100% rendement oplevert, dat is evident. Alleen het leren omgaan in je bouwplannen et cetera en het nu al gaan toepassen en het dan op zijn minst maar de kostenneutraal te kunnen wegzetten, dan heb je in ieder geval geleerd. Dus dan heb je geïnvesteerd in een transitie voor jezelf, om je bedrijfsvoering aan te gaan passen in de nieuwe tijd. En het feit dat we met deze materialen die bouwopgave kunnen gaan bedienen. Dat is dat is ook zichtbaar. Dus wat ik daarin zie, en dat is ook wat Arjan net zei van rondom de overheid. Er gaat vanuit de Green Deal gewoon een enorm plafond komen op de bouwopgave in Nederland, dus we mogen dat CO2 niet meer uitstoten. Als we conventioneel blijven bouwen,  gaat dat dus niet. Hier is de oplossing.”

00:24:36
Marijke: “Het enthousiasme is er sowieso, dus dat noteren we. Is het dan nog zo dat ondernemers denken van: ‘ja, nou, het komend jaar zie ik dat nog wel even. Of is jouw oproep: Nou, ga toch eens kijken in de komende maanden wat je kunt doen?”

00:24:49
Arne: “Nou, wat ik zei: die Green deal die komt per 2028 in werking. Dus we hebben teelten nodig in 2027 om in 2028 te kunnen gaan leveren. Dat betekent dat ze in november de wintertarwe in de grond moeten stoppen.”

00:25:01
Marijke: “Arjan, tot slot jouw advies voor de twijfelaars.”

00:25:06
Arjan: “Ga in ieder geval kijken van welk gebied woon ik? En wat is er mogelijk in het gebied waar ik woon en ga kijken wat er gebeurt in je omgeving. Is er een organisatie zoals de marktmeester of is er een andere organisatie waar je bij aan kunt sluiten? En kijk gewoon wat voor perspectief het kan bieden. En ga het niet uit de weg, want het biedt echt wel kansen.”

00:25:23
Marijke: En het leuke is in jouw gezichtsuitdrukking: jij blijft de boel serieus bekijken. Maar telkens komt er een klein glimlachje. Als je ‘t erover hebt. Je hebt er ook heel veel plezier in volgens mij.”

00:25:34
Arjan: “Ja, ik zie gewoon dat er mogelijkheden zijn. J e ziet gewoon dat de transitie en de maatschappij, die vraagt er gewoon om. En wij kunnen als sector gewoon hier ook een rol in zijn en faciliterend zijn naar het platteland. En de ene kant geef je wat verwacht aan de andere kant weer terug. Maar het wordt wel de samenhorigheid wordt beter en dit is daar gewoon een kans toe.”

00:25:59
Marijke: ‘Voeten in de aarde' is een productie van het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (LVVN) en is uitgevoerd door Havas Lemz en Microphone Media. Wil je meer weten over biobased gewassen of andere innovaties in de landbouw, ga dan naar groeiennaarmorgen.nl