Podcast Voeten in de Aarde #4 Doelsturing

00:00:02
Marijke: Dit is Voeten in de aarde. Een podcast waar ik, Marijke Roskam, boerderij en land afreis om met agrariërs in gesprek te gaan over innovaties in de landbouw. Vernieuwingen die eraan kunnen bijdragen om je eigen agrarische bedrijf meer toekomstbestendig te maken. In deze aflevering ben ik op bezoek bij het biologisch melkveebedrijf Gravestijn in Pijnacker. Daar ontmoet ik eigenaar Dirk Gravesteijn. Zijn bedrijf behoort tot de koplopergroep als het aankomt op het behalen van stikstof- en natuurdoelen. En ik ben hier om te praten over hoe Dirk de sturing toepast in zijn bedrijf. Doelsturing is een nieuwe methode waarbij boeren geen maatregelen krijgen opgelegd, maar waar ze zelf kunnen sturen op vastgelegde milieudoelen.

00:00:51
Dirk: Het kan je ook veel waardering opleveren. En als je dan aan je stoelpoten gezaagd wordt, dan heb je misschien een omgekeerde beweging dat mensen voor je gaan staan. Blijf van die boer af.

00:00:59
Marijke: Ook spreek ik met beleidsmedewerker Machteld Meijer. Zij is coördinator doelsturing bij het ministerie. Voor het huidige kabinet is doelsturing een heel belangrijk onderwerp. Momenteel wordt op lokaal niveau geëxperimenteerd om te kijken hoe we doelsturing op grote schaal kunnen doorvoeren, in verschillende sectoren en op verschillende thema's.

00:01:18
Machteld: De komende periode hebben wij nog niet de doelsturing in de wet gezet. Dus als je er nu mee aan de slag gaat, dan kun je er vast mee oefenen voor op het moment dat dat wel het geval is. En dan denk ik dat je zult zien dat wat er in de wet staat ook best goed makkelijk te halen is.

00:01:33
Marijke: Later in deze aflevering gaan Dirk en Machteld in gesprek over een lokaal project met kringloopcertificaten. En over hoe Den Haag kijkt naar de toekomst. Maar eerst loop ik met Dirk de wei in om zijn koeien te aanschouwen.

00:01:46
Marijke: Dirk, wij staan hier op de plek waar jullie melkinstallatie, jullie mobiele installatie, vaak ook staat. Waarom kiezen jullie voor buiten melken?

00:01:54
Dirk Ja, door allemaal roevalligheden. Wij zitten met een fietspad aan de achterkant tussen weiland en stal en aan de voorkant met een weg tussen. De koeien moeten altijd iets oversteken om bij de stal te komen en nu hebben de koeien altijd voorrang. Die steken gewoon over. Maar we merken de laatste jaren dat het publiek, de passanten, zijn steeds minder alert ingesteld op overstekende koeien, dus je moet steeds dat beter reguleren. Dus hebben we het weer omgedraaid, net als vroeger. Wij gaan de melk ophalen bij de koeien, dus we steken niet meer over met de koeien ‘s zomers.

00:02:28
Marijke: En dat zegt eigenlijk veel over hoe flexibel jullie zijn. Over hoe jullie meebewegen in de tijd als koploper. Want jullie doen het altijd net even iets anders. Wat kun je vertellen over jullie bedrijf en hoe jullie kijken naar de bedrijfsvoering?

00:02:42
Dirk: Ja, wij doen inderdaad dingen vaak anders. Misschien komt het omdat we hier vrij geïsoleerd zitten, midden tussen de bebouwing van Zoetermeer en Den Haag Rotterdam. Dus weinig boeren direct om ons heen, dus niet zoveel om naar te kijken van de buurman. En wat zou de buurman ervan vinden? We hebben ze wel hoor, die buren, maar zo relatief minder. En daarnaast hebben we dus al heel lang gezien van ja, dit is geen echt landbouwgebied meer, dit wordt recreatie en landbouw. Dus wij proberen daarop te anticiperen.

00:03:12
Marijke: We weten nu al dat het woord doelsturing in deze podcast heel vaak gebruikt gaat worden. Maar hoe leg jij dat uit op feestjes? Wat is het volgens jou?

00:03:20
Dirk: Ja, het is eigenlijk een soort rapportcijfer. Hoe doe je het op de milieu randvoorwaarden?

00:03:26
Marijke: Hoe werken jullie met doelsturing?

00:03:29
Dirk: Ja, wij draaien met ons bedrijf denk ik al een jaar of acht, negen mee in studiegroepen vanuit Kringloopboeren Midden-Delfland. En daarin wordt dus al jaren met bepaalde KPI's gewerkt waar je dan op beloond wordt. Dus wij zijn dat wel gewend om het bedrijf tegen de lat te houden, te vergelijken met collega's en daar op gescoord te worden. Dat is dan… Het begon met een vrij bescheiden bonus en tegenwoordig is het al iets meer de moeite. Dus dan is het ook leuk dat je daar ook financieel een beloning voor krijgt.

00:04:02
Marijke: Als we kijken naar de grootte van jullie bedrijf en waarom jullie ook bepaalde keuzes maken, vertel eens?

00:04:08
Dirk: Nou, wij zijn extreem extensief. We hebben dit jaar vijftig melk- en kalfkoeien plus jongvee op tachtig hectare, waarvan een deel eigendom, een deel erfpacht en een deel natuurland van Staatsbosbeheer. Maar het grootste deel is die staatsbosbeheergrond is tien hectare en de rest is dus wel vastigheid onder het bedrijf. Dat is door toevalligheden zo gelopen, dat we zo extensief zijn, doordat de grond van de buren te koop kwam. En wij hebben niet de ambitie om meer koeien te melken, dus we hebben meer grond verworven. Maar ja, die koeien, die kunnen we niet kunnen en willen we niet laten groeien. Dus dan zijn we maar meer natuurbeheer gaan doen en wat gras gaan verkopen. En dat blijkt nou toevallig heel erg in de mode te zijn om exclusief te zijn.

00:04:53
Marijke: Zegt hij met een grote glimlach. Ja, je hebt er ook plezier in. In die KPI's en doelsturing en kijken wat je kunt doen. Kun je me meenemen in wat voor KPI's dat dan zijn en hoe je daarmee werkt?

00:05:07
Dirk: Ja, natuurlijk. De voor de hand liggende redenen zoals stikstof, bodemoverschot, ammoniakuitstoot per hectare of per kilo melk en de CO2 per kilo meetmelk. Dat is voor ons de lastigste, omdat wij… Bij het extensieve karakter van het bedrijf en biologisch, hoort ook heel beperkt bijvoeren. Lage melkproductie naar verhouding. Nou ja, dan is het een kwestie van verdunning. Dus je hebt ook wel minder uitstoot, maar als je dat door de kilo's melk gaat doen, dan komt het vaak matig uit. Dus daar scoren we niet zo heel goed op. Wel goed genoeg. Maar wij vinden het leuk om ze allemaal rechts te hebben, de vinkies. Maar dat lukt bij broeikasgasuitstoot per kilo melk nog niet helemaal.

00:05:53
Marijke: En de andere vinkjes? Vertel eens. Neem ons eens mee. Waar ben je heel trots op?

00:05:57
Dirk: Ehm ja. Goede... Nou, trots. Ik ben niet zo erg van trots zijn.

00:06:03
Marijke: De vraag aan nuchtere boeren is altijd een lastige. Maar wat vind je best goed?

00:06:07
Dirk: Ik vind het best goed dat we, qua levensduur zeg maar, dat we daar acht jaar op scoren. Terwijl ik zelf het idee heb dat het echt nog wel beter kan. En dat komt denk ik ook omdat ik zelf natuurlijk nu voor een deel met wat oudere koeien werk. En ja, ouderdom komt met gebreken. Ze willen ook wel eens zeggen dat je, omdat je ze langer aanhoudt, dat je wel zo'n koe hebt die met wat ongemakken het laatste jaar uit zingt. Dus dat is de andere kant van de medaille natuurlijk. Dan scoor je wel heel erg goed op dat item. Maar in de praktijk betekent het ook wat troubles, zeg maar.

Marijke: En ook wat kosten?

Dirk: Nou, dat valt wel mee. We proberen echt wel nog wel op tijd te zijn. Dan zijn het vaak kleine huis-, tuin- en keukenklachten. Dat ze net een keertje extra door de bekapbox ofzo. Zulk soort dingen. Niet echt dat de veeartskosten oplopen. Dat valt ook wel weer mee.

00:06:57
Marijke: Als we kijken naar die doelsturing en waarom het voor jullie zo goed werkt. Wat brengt dat jullie nou?

00:07:04
Dirk: Ik denk dat ons bedrijf goed in balans is tussen natuurbeheer, meestal weidevogelbeheer, extensieve tijd en het biologische verhaal. En dat die KPI's, die scoren mee daarin. Die lopen daarin mee de goede kant op.

00:07:22
Marijke: En als we kijken naar de cijfers of wat het oplevert, hoe staan jullie er dan voor? Met doelsturing toch als kern van het bedrijf?

00:07:31
Dirk: Ja, ik denk goed. Ik denk dat wij qua scores op de doelsturing, dat we dan op de meeste punten heel goed aan de goede kant van de lijntjes zitten. Alleen dat zegt nog niks natuurlijk over volhoudbaarheid, financieel en of het bedrijf solide is, dus dat blijft altijd een uitdaging.

00:07:52
Marijke: Wat heb je nodig als boer om doel sturing ook voor jullie op de lange termijn werkend te laten zijn?

00:07:59
Dirk: Ja. Consistent beleid. Dus een duidelijke stip op de horizo. En bijvoorbeeld natuur en landschap, wat bij ons weidevogelbeheer is, dat er ook keuzes gemaakt worden in dat weidevogelbeheer in de pakketten die je kan afsluiten en dat er geen rigide bepalingen in staan. Dus dat is nog weleens een ja, een strijd.

00:08:19
Marijke: Tot slot, voor dit deel, hoe bepaalt het jouw dag? Sta jij op, trek je je laarzen aan en denk je ‘Nou, dit en dit doe ik voor die doelsturing!’ Zit je meer achter de computer? Wat maakt het anders dan de boer een eindje verderop?

00:08:34
Dirk: Ja, dat weet ik niet. Ik denk dat we allemaal wel ongeveer op dezelfde manier opereren. Het is wel zo dat het het hele jaar door in je achterhoofd zit en op heel veel thema's. Nu gaan we richting het midden van de zomer, waar we heel veel mestplaatsingsruimte onbenut laten de laatste jaren, dus we schoten we een beetje door. Het stikstof bodemoverschot was wel extreem laag, negatief sommige jaren. Maar ja, de productie van het grasland liep ook toch wel terug, waarbij wel de weidevogelstand heel erg profiteren. Dus nu proberen we weer een beetje iets meer mest aan te voeren. Dat we het evenwicht een beetje de andere kant weer op laten slaan voor meer productiviteit. Maar dat is dus heel lastig. Besef dat de meeste bedrijven totaal aan de andere kant van de medaille zitten van de weegschaal, en dat ze juist nu aan het terug gaan in bemesting. Maar wij hebben dus jaren echt heel laag gezeten onder de één GW per hectare. Die GW’s hebben we nog steeds niet, maar we kunnen wel een klein beetje mest aanvoeren.

00:09:37
Marijke: Maar zo ben je eigenlijk iedere dag, iedere maand, ieder kwartaal bezig met hoe staan we ervoor? Want ja, als je al die cijfers op een rijtje zet over lange jaren, is het ook een soort mammoettanker die je dan bij moet sturen.

00:09:49
Dirk: Ja, sommige KPI's worden over drie jaar gescoord, dus dat is een heel langjarig gemiddelde. En als ze dan ook nog eens stikstof bodem overschot… het heeft heel erg te maken met het groeiseizoen, met de benutting. Dus het is inderdaad een mammoettanker, dus je moet op tijd ingrijpen, anders is het niet sturen.

00:10:07
Marijke: Samen met Dirk verlaat ik de weide en lopen we naar de ontvangstruimte van zijn boerderij, waar Machteld al op ons wacht. We gaan verder praten over een lokaal project met kringloopcertificaten, waar Dirk samen met vijftig lokale boeren aan meedoet. Machteld vertelt over de intenties in Den Haag en dat er een vorm van afrekenbaarheid moet komen om de omslag naar doelsturing daadwerkelijk te maken.

00:10:35
Marijke: Welkom Machteld. Dirk heeft ons net verteld over doelsturing en hoe hij daar binnen zijn bedrijf aan werkt. Waarom is het bij het ministerie zo'n belangrijk woord?

00:10:45
Machteld: Nou goedemiddag. Doelstelling is voor ons heel belangrijk, omdat wij hebben gemerkt dat hoe wij vroeger altijd gewend waren te sturen, oftewel in een wet zetten welke maatregelen boeren moesten nemen, niet altijd werkt en ook niet het hele potentieel van wat boeren kunnen doen, benut. En nou ja, vanuit de ondernemers, vanuit de politiek, vanuit het maatschappelijk debat, maar dus eigenlijk ook vanuit het ministerie zelf, is toen de roep gekomen om daar wat aan te doen. En doelsturing is daar een goede mogelijkheid voor. Juist omdat daarmee de ondernemer in zijn kracht gezet wordt om zelf op doelen te sturen op een manier die goed bij zijn of haar bedrijfsvoering past.

00:11:33
Marijke: Het is maatwerk.

00:11:34
Machteld: Ja, het is eigenlijk maatwerk en niet voorgeschreven maatwerk. Maar iets wat een ondernemer dus zelf kan bepalen.

00:11:40
Marijke: Ja, en we hoorden al wat voorbeelden van waar je dan op kunt sturen. Waar wordt dan mee geëxperimenteerd? Heb je wat voorbeelden?

00:11:47
Machteld: Nou ja, binnen het ministerie hebben wij een hele set aan kritische prestatie indicatoren, dus KPI's, laten ontwikkelen door Wageningen Universiteit. Dat gaat eigenlijk over alle duurzaamheidsdoelen die je maar zo'n beetje kunt bedenken, en waar wij met prioriteit nu heel hard aan werken om daar echt doelsturing op mogelijk te maken. Dat is voor stikstof, voor waterkwaliteit en voor klimaat.

00:12:16
Marijke: En het is al op meerdere fronten is doelsturing al werkzaam gebleken. Dus we zijn niet helemaal nieuw.

00:12:23
Machteld: Nee, we zijn niet helemaal nieuw en we werken nu aan doelsturing voor melkveehouderij en voor akkerbouw. Voor de glastuinbouw hebben we ook al aan doelstelling gewerkt. Samen met ketenpartijen en de sector. En daar is de KPI koolstofdioxide per bedrijf heel belangrijk, momenteel. Dus daar wordt dus ook op dat vlak gestuurd. En waar wij dus nu vooral op zoek zijn, is dus ook voor de melkveehouderij en de akkerbouw naar doelsturing te werken. Dat is niet helemaal nieuw. Maar als ministerie stuurden we daar niet zelf op tot nu toe. Heel erg.

00:13:03
Marijke: Precies. En dat gaat veranderen.

00:13:04
Machteld: Dat gaat waarschijnlijk veranderen. Daar is de minister nu heel erg over aan het nadenken.

00:13:09
Marijke: Ja, en Dirk, jij vertelde al van ja, ik werk ook samen in Delfland. Want het mag dan maatwerk zijn, maar je kunt wel met elkaar een boel leren over die KPI's. Hoe doen jullie dat?

00:13:20
Dirk: Ja, dat doen we door in het winterseizoen bij elkaar te komen, een aantal keren in een studiegroepverband, Ook onderdeel van het programma is dat je je cijfers ook deelt, dat ze op tafel liggen en en dat maakt het ook veel sprekender als het besproken wordt. En ja, het is soms een beetje schoolklasachtige opzet, zeg maar, dat op het scherm aan de voorkant dus je cijfers langskomen en dan wordt er gevraagd wat je er zelf van denkt.

00:13:50
Marijke: Maar hoe spannend is dat als je voordat je daarmee begint?

00:13:53
Dirk: Nou, ik vind het niet heel spannend. Het is wel ook gegroeid natuurlijk. Ook qua KPI’s komt er elk jaar bij wijze van spreken eentje bij. En dat beloond wordt nu, nu het maatschappelijke belang ook wat groeit en dus ook het ministerie ernaar gaat kijken, wordt het allemaal wat zwaarder aangezet. Ja, maar we deden het al jaren toen het ook nog een beetje los was.

00:14:18
Marijke: Ja dus voor jou is het ontspannen. En voor ondernemers die luisteren, die kunnen zich ook gekalmeerd voelen. Want ja, je hebt het er in een prettige setting over met een aantal collega's. Wat leer je dan met elkaar? Want je kijkt naar die cijfers. Je hebt het erover. Wat vind je er zelf van? En dan?

00:14:34
Dirk: Ja, hoe je concreet ook in de stal voor het voerhek stappen kan maken. En vooral ja, eiwit. Omdat wij al jaren in dit programma draaien en in een groep met veel bioboeren, is wat wij laag eiwit vinden, dat is, vinden andere boeren misschien super super laag eiwit. Dus wees ook niet te bang om andere normen te volgen dan die je zelf al jaren deed.

00:15:06
Marijke: Ja, je mag wel redelijk eigenzinnig zijn en daardoor op je eigen cijfers leunen.

00:15:11
Dirk: Ja, tuurlijk, maar we hebben misschien ook met z'n allen heel lang van oude uitgangspunten uitgegaan. Dat de ureum boven de twintig moet zitten, of rond de twintig, terwijl dat voor die koe veel beter is als het onder de vijftien zit. Dus inzichten veranderen.

00:15:32
Marijke: Ja. En jij zegt eigenlijk. Weer terug naar het boerenverstand. Dat zou niet een hele rare zijn.

00:15:37
Dirk: Ja, want veel van die doelstellingen beginnen natuurlijk echt in de praktijk. Want je uitstoot van je bedrijf, gras stoot van zichzelf niet zo veel uit, maar het zijn juist je activiteiten als boer die daar invloed op hebben natuurlijk. Het bemesten, het voeren. Dus daar gebeurt het.

00:15:55
Marijke: Ja, jullie vinden het een belangrijk onderwerp. Doelsturing. Wat gaat dat opleveren? Of aan de andere kant, als je het niet gaat doen, wat kan dat ook betekenen?

00:16:05
Machteld: Nou ja, wat het gaat opleveren. Kijk, de komende periode hebben wij nog niet de doelsturing in de wet gezet. Dus als je er nu mee aan de slag gaat, dan kun je er vast mee oefenen voor op het moment dat dat wel het geval is. En dan denk ik dat je zult zien dat wat er in de wet staat ook best goed makkelijk te halen is. En dan denk ik ook datm als je eerder start, dat dat jij je genoeg tijd geeft om daarmee te leren en te experimenteren wat er voor jou dan past. Zonder dat daar iemand al meteen klaarstaat om jou daarop aan te spreken.

00:16:38
Marijke: Precies ja, want het kan straks zo zijn dat je ergens voor beloond wordt, maar het kan ook zijn dat je ergens op wordt afgerekend.

00:16:45
Machteld: Ja, want wij werken bij het ministerie dus aan verschillende manieren van van doelsturing. Dus het gaat niet alleen maar om een stimuleren of belonen, maar uiteindelijk ook om afrekenen. Omdat wij denken dat niet iedereen daar meteen vanuit zichzelf mee bezig gaat.

00:17:02
Marijke: Iets met een wortel en een stok, iets.

00:17:04
Machteld: Met een wortel en een stok. Dat klopt.

00:17:05
Marijke: Ja, ja. En als we dan kijken naar hoe dat in de praktijk al werkt en jij bent een van die koplopers, dan kun je bijvoorbeeld werken met kringloopcertificaten. Kun je nou eens heel praktisch zeggen aan de buitenstaander hoe dat werkt?

00:17:19
Dirk: Ja, bij ons in die studiegroepen waar we meedraaien wordt er al jaren gewerkt met kringloopcertificaat. Ja, dus dat is voor ons dan gesneden koek. Maar het is misschien nog niet algemeen ingeburgerd. Dus het is eigenlijk een lijstje met KPI's. Volgens mij waren het er nu een stuk of tien, dus dat varieert van natuur en landschap op twee thema's tot stikstof, bodemoverschot, CO2 uitstoot per kilo meetmelk of ammoniakuitstoot. En daar staan dan drie kolommen met goed, beter, best of en een vierde niet gehaald. En dan zie je hoe je ten opzichte van de groep scoort.

00:18:01
Marijke: En welke waarde kan dat certificaat hebben? Wat levert het op?

00:18:05
Dirk: Nou, financieel kan je er vanuit dit project € 6.000 bonus mee verdienen als je echt alles, alle groene vinkjes haalt. Alles op beste scoort zeg maar. Wij hadden er een paar net niet gehaald, dus wij hadden dit jaar € 5400. Dus dat vind ik dan toch leuk extraatje voor wat studiegroepen bijwonen en wat kennis opdoen en delen.

00:18:29
Marijke: Mooi. En wat hoor jij terug van die certificaten en hoe netwerken daar al mee meewerken?

00:18:34
Machteld: Ik hoor dat het heel erg motiveert. Op het moment dat jij met ondernemers die een beetje vergelijkbaar zijn aan jezelf, dus uit je eigen streek met dezelfde omstandigheden, hoe zij dan scoren op die KPI's? En wat zij dan doen om die scores te halen. En dat dat best wel motiveert om met elkaar er allemaal een beetje beter te worden erin.

00:18:59
Marijke: Want heb je een voorbeeld aan welke knop je dan draait op je bedrijf? Wat doe je dan anders? Of wat heb je aangepast het afgelopen jaar?

00:19:06
Dirk: Nou, het afgelopen jaar zijn we dus wel meer geplette gerst gaan voeren. We zaten uit gewoonte en voor de zekerheid toch wel meestal gewoon brok te voeren. En nu mengen we het vaak voor zeker de helft op met eenvoudige platte gerst. Nou ja, het is niet in de fabriek geweest, dus minder behandelingen. Geen eiwitten in graan dus dat is dan toch dat laatste stapje. Dat durf ik nou toch wel omdat een aantal boeren dat in de groep dat ook wel deed En dan is dat het laatste stapje, zeg maar.

00:19:42
Marijke: Mooi voorbeeld. Heb je een ander voorbeeld van hoe je aan knoppen kunt draaien en wat dus ook financieel een rendement heeft?

00:19:50
Dirk: Nou, misschien niet direct een heel goed financieel voorbeeld, maar wel natuur en landschap. Dat is in deze streek met open veenweidegebieden. Dan blijkt dat die KPI eigenlijk alleen maar te halen is met weidevogelbeheer. En dan moet je ook maar toevallig een weidevogelpopulatie hebben, zodat je dus pakketten af kunt sluiten.

00:20:11
Marijke: Dat ze niet in het land van je buurman neerstrijken.

00:20:14
Dirk: Ja, of de hele polder al jaren mijden door welke omstandigheid dan ook. Maar dus die vind ik dan wel een beetje smal, maar toevallig bij ons. Wij hebben een hele weidevogelpopulatie en we deden al redelijk wat beheer, maar nu bleek wel dat de systemen zeg maar, dus de KPI-score waardeert een beperkt aantal pakketten, wat zwaardere pakketten. Dus als het jou lukt om gewoon tussen je weide en de koeien in je eigen mozaïek heel veel grutto's te krijgen, zonder dat je daar een zwaar pakket hebt afgesloten, dan wordt dat niet gewaardeerd. Nu hebben wij dus een zwaarder pakket afgesloten omdat het ook gevraagd werd.

00:20:56
Marijke: Het voelt ook een beetje soms alsof je in een soort game zit van nou, welke levels wil je halen of aan welke knoppen kun je draaien? Machteld, het is nu nog allemaal vrijwillig en we horen enthousiaste verhalen over het delen van die cijfers. Wat zien jullie in het land? Wat gebeurt er op het gebied van doelsturing en met elkaar die cijfers op het kleed krijgen?

00:21:17
Machteld: Ik hoor dat ondernemers dat best spannend vinden. Niet zozeer om cijfers met elkaar te delen, met buren of met streekgenoten, maar wel om het met de overheid te delen. Omdat men bang is dat het dan gewoon meteen voor iedereen bekend is. Ja, en daar hebben mensen wel hun bedenkingen soms bij.

00:21:39
Marijke: Ja. En zijn dat terechte zorgen of hoor ik dat dat wel meevalt?

00:21:44
Machteld: Op het moment dat de overheid over cijfers beschikt, omdat het nou eenmaal in de wet staat dat wij op iets moeten toezien, is er ook wel sprake van de Wet Open Overheid die vraagt als het emissiecijfers zijn, dat wij dat dan ook openbaar moeten maken als daar om gevraagd wordt. En nouja, dat wordt best spannend gevonden. Dus kijken we ook naar mogelijkheden van hoe we daar mee om kunnen gaan en moeten gaan.

00:22:13
Marijke: Ja, want je wilt dat iedereen zo transparant mogelijk is, maar niet daar angstig voor is of afgerekend wordt door de omgeving.

00:22:21
Machteld: Nee, dat is misschien ook wel de angst die er een beetje bij komt kijken, omdat daar ook mensen wonen op hun bedrijf, natuurlijk. Dus het is ook begrijpelijk dat als ze cijfers of adresgegevens of dat soort dingen bekend worden, dat mensen daar gevoelens bij hebben.

00:22:36
Marijke: Ja, hoe zie jij dat, Dirk?

00:22:37
Dirk: Ja, is natuurlijk wel een lastig dilemma. Zelf heb ik er niet zoveel moeite mee. Helemaal niet eigenlijk, want ik ben ook wat dat betreft een open boek. Je hebt je te houden aan de wet en aan de de lijntjes die de wet stelt. Dus laat het dan ook maar zien dat je binnen de lijntjes zit. Ja, maar er zijn ook mensen die er een keer op het lijntje of er doorheen schieten. Dat gebeurt ook bewust of onbewust. Maar ja, we moeten ons wel realiseren… Ja, het maatschappelijk draagvlak werkt twee kanten op, natuurlijk. We willen als boer gewaardeerd worden voor het harde werk wat we doen, maar er hoort ook bij dat wij ons verantwoorden naar de maatschappij, in de vorm van de overheid en in de vorm van consumenten in de supermarkt. Dus ik denk dat we daar misschien aan moeten wennen. Dat we, ja, dat we allemaal een beetje een open boek moeten worden.

00:23:31
Marijke: Ja, dat je een beetje van de maatschappij bent, om het zo maar te zeggen.

00:23:35
Dirk: Ja, want je hebt natuurlijk… wij zitten voor een deel op eigendom weiland, maar dat is maar betrekkelijk, natuurlijk. Ik kan niet doen en laten wat ik wil op dat weiland, want iedereen kijkt mee. En als er bij ons 's avonds laat een autootje door de polder rijdt, dan gaat de hele buurtapp in rep en roer, want daar rijdt een auto door de polder.

00:23:54
Marijke: Ja, het is ons land met elkaar. Ja, en jij onderneemt daar toevallig op!

00:23:58
Dirk: Ja, wij ondernemen daar toevallig. En vervolgens gaan wij dus melden van: “Let op, vanavond rijdt er misschien een auto door de polder.”  Dus dat is heel erg de ontwikkeling dat iedereen meekijkt en iedereen heel snel de telefoon pakt om iets te melden of in een groep te gooien.

00:24:17
Marijke: Maar eigenlijk gaat het over, door welke lens wij naar dat landschap kijken. Het is niet alleen van ons. Zo gun je eigenlijk ook andere ondernemers van ja, dat je daar zit, wil niet zeggen dat je het maar een black box moet zijn. Wees maar gewoon open. Welke oproep zou je nog meer willen doen aan ondernemers die luisteren en die denken… Ja, KPI's? Ik weet het niet.

00:24:39
Dirk:? Als je dan toch overweegt om het wel open te stellen. Het kan je ook veel waardering opleveren. En als er dan aan je stoelpoten gezaagd wordt, dan heb je misschien een omgekeerde beweging dat mensen voor je gaan staan. Blijf van die boer af, dus dat kan ook. En als je je eigen terugtrekt achter de voordeur, ja, dan kan dat ook niet. Want ze kunnen niet waarderen wat ze niet zien.

00:25:06
Marijke: Nee, en dat is ook de keuze. We zitten hier in een ruimte die veel door anderen gebruikt wordt. Je kunt hier van een rustpunt genieten. Jullie zeggen eigenlijk al van ja, deze boerderij is ook van meer mensen.

00:25:18
Dirk: Ja klopt, wij schieten daar misschien een beetje in door. Mensen kunnen bij ons ook een koe adopteren. Als een koe naar de slacht gaat, dan kondigen we dat ruim van tevoren aan. En dan wordt er al een afscheidsmoment georganiseerd en dergelijke. Dus daar vind ik zelf ook wel iets van. Soms denk ik, nmoet dat nou? Het is een beest. Ja maar ja.

00:25:40
Marijke: En je kent dat beest al heel lang.

00:25:42
Dirk: Dat wel ja, maar voor mij blijft het een beest. En dan staat een volgende klaar en dan ben ik daar vrij snel weer overheen, zeg maar. Maar er worden hier sterfdagen herdacht van koeien vdie vier jaar geleden weggegaan zijn en dan… Mensen hebben daar gevoelens bij, dus dan moet ik zelf soms ook aan wennen dat ik daar natuurlijk ook niet overheen wals met mijn praktische gevoelens, zeg maar.

00:26:07
Marijke: Machteld, wat leren we hier uit? En waarin vind je Dirk een mooie koploper?

00:26:12
Machteld: Ik vind het heel mooi dat Dirk zo echt, ja, de connectie probeert te maken met de omgeving. En dat hij mensen ook uitnodigt op het bedrijf en ook deel laat nemen aan het leven op de boerderij. Door bijvoorbeeld met het adopteren van die van die koeien.

00:26:32
Marijke: Als we kijken naar de toekomst, 2050 Dirk, wat voor bedrijf is hier dan?

00:26:39
Dirk: Ja, ik hoop sowieso dat er dan nog een bedrijf is. We hebben twee zoons die allebei interesse hebben - van zeventien en twintig - dus wat dat betreft kunnen die vol aan de bak. Ik hoop dus dat het net als nu, eigenlijk een heel multidivers bedrijf is, met wat koeien. Misschien minder koeien dan nu. En andere andere teelten misschien? Dat is wel een udilemma ook. We willen misschien een beetje minder koeien. Maar wij mogen hier ook alleen maar gras telen in deze polders. En koeien eten gras. En als je dan minder koeien hebt… Dus wij doen er wel experimenten mee, met humane teelten. Maar dat staat nog heel erg in de kinderschoenen. Dus daar ben ik dan wel benieuwd naar als het 2050 is, hoe dat zich ontwikkeld heeft. Hoeveel koeien lopen er nog per hectare en wat groeit er allemaal voor ander spul?

00:27:37
Marijke: Mooi. En tot slot: wat heb je nodig om het werken met KPI's met doelsturing echt succesvol te maken?

00:27:43
Dirk: Gedeelde belangen, zeg maar. Een gedeelde visie en toch die stip op de horizon. Want anders blijft het los zand denken.

00:27:52
Marijke: Ja, wat hoor jij terug van boeren? Wat is er nodig om doelsturing met elkaar echt te verzilveren?

00:27:59
Machteld: Ik denk dat er inderdaad wel heel erg veel belang wordt gehecht aan dat het vanuit de overheid ook duidelijk gemaakt wordt over de score per KPI om toekomstproof bezig te zijn.

00:28:13
Marijke: De doelsturing wordt alleen een succes als er ook duidelijkheid is.

00:28:17
Machteld: Zeker, en ik denk ook wel dat het belangrijk is om erover samen te praten. Dus het is niet iets waarvan ik denk dat we vanuit het ministerie dat helemaal in ons eentje kunnen bepalen of kunnen realiseren. Ik denk dat we daar elkaar allemaal voor nodig hebben. Dus de ondernemers en hun ideeën daarover. Ketenpartijen, maatschappelijke organisaties, wijzelf en onze mede-overheden. En dat is denk ik ook wel waar we waar we op inzetten.

00:28:47
Marijke: Tot slot: we zitten nog een beetje in het tussenland als we dit opnemen, want nog niet alle plannen zijn bekend. Wat zou je toch aanraden als kleine stap richting die ondernemers?

00:28:57
Machteld: Nou ja, ik zou zeggen er is nu een set aan kritische prestatie indicatoren. Die is van Wageningen Universiteit als advies aan ons opgeleverd. Die is openbaar beschikbaar. Er zijn op verschillende. In verschillende studiegroepen en dergelijke zijn die ook gewoon bekend. Dus ga samen met je buren er eens naar kijken. Hoe scoor je er op en wat zijn goede ideeën om daaraan te gaan werken?

00:29:26
Marijke: ‘Voeten in de aarde' is een productie van het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (LVVN) en is uitgevoerd door Havas Lemz en Microphone Media. Wil je meer weten over doelsturing of andere innovaties in de landbouw, ga dan naar groeiennaarmorgen.nl.