Podcast Voeten in de Aarde #9 Managementmaatregelen

00:00:02
Marijke: Dit is Voeten in de aarde. Een podcast waarin ik Marijke Roskam boerderij en land af reis om met agrariërs in gesprek te gaan over innovaties in de landbouw. Vernieuwingen die kunnen bijdragen om je eigen agrarische bedrijf toekomstbestendig te maken.

00:00:19
Marijke: In deze aflevering bezoek ik de koeienstallen van Maurice van Erp in Maren-Kessel. Hij groeide op op de boerderij van zijn ouders met honderd koeien. Nu houdt hij er zelf zo’n 150. Maurice past verschillende managementmaatregelen op zijn bedrijf toe om de uitstoot van stikstof en broeikasgassen te verlagen. Daarmee is hij in de praktijk al bezig met doelsturing. Ik ben hier om meer te weten te komen over hoe hij dit aanpakt en wat Maurice oplevert.

00:00:45
Maurice: Als ik eiwit in de koe breng, dan moet de energie ervoor zorgen dat het eiwit goed benut wordt. Dus ik heb eigenlijk twee sturen om aan te draaien.

00:00:53
Marijke: Ook spreek ik met Laurens van Sterkenburg. Hij is de manager van het programma Bedrijfsgerichte Doelsturing vanuit het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur. Het programma richt zich op de invoering van doelsturing op bedrijfsniveau, met als doel de agrarische sector toekomstbestendig te maken.

00:01:08
Laurens: Dat is niet alleen voor de ondernemer, het is niet alleen voor de overheid, het is echt met elkaar, inclusief ook andere sectoren en eigenlijk voor de hele maatschappij.

00:01:19
Marijke: Voordat we uitgebreid over de ureumgehaltes van boer Maurice gaan praten, lopen we eerst naar zijn koeienstallen. We worden daar verwelkomd door de tientallen koeien in de stal, die zich hier en daar laten horen.

00:01:32
Marijke: Maurice, waar hebben wij het uitzicht op? En kun jij vertellen hoe je hier bent opgegroeid en ook meegegroeid in het bedrijf?

00:01:39
Maurice: Ja, wij zijn hier in 1976 komen wonen. Mijn ouders zijn hier met ruilverkaveling terechtgekomen. Ik was twee jaar oud, dus ik woon eigenlijk heel mijn leven al hier. En ik weet niet anders dan dat ik hier in de open polder van Van Oss woon. En uh ja, het is, het is ontwikkeld. We zijn begonnen met 32 hectare. Inmiddels hebben we 66 hectare in gebruik waarvan 54 rondom de boerderij. Dus dat is eigenlijk ideaal hier in Brabant.

00:02:06
Marijke: Op wat voor grond?

00:02:07
Maurice: We zitten hier op de zware kleigrond, want de Maas, die elk jaar stroomt hier in t gebied in de herfst. En dan stond hier altijd water en die heeft de klei uit de rivier meegenomen. Dus we zitten hier op hele zware kleigrond.

00:02:20
Marijke: En hoeveel koeien?

00:02:22
Maurice: We hebben op dit moment 155 koeien met jongvee, ongeveer zeventig stuks. Daar doen we het mee.

00:02:28
Marijke: Daar doen jullie het mee. Daar doen jullie het ook mee qua managementmaatregelen. Want jullie kijken naar het ureumgehalte en aan welke knoppen je kunt draaien binnen je bedrijfsvoering. Wat kun je daarover vertellen?

00:02:40
Maurice: De uitdaging is om zo duurzaam mogelijk bezig te zijn. En als je met voeding al iets kunt bereiken, waarom zou je dat nalaten? Hoe minder eiwit dat je voert, hoe minder verlies dat je waarschijnlijk hebt, want de koeien gaan iets efficiënter om met het eiwit. En ja, dan ben je dus ook gewoon duurzaam voor het milieu bezig, maar ook voor de portemonnee. Dus ja, dat is dat zijn wel belangrijke dingen om daar wel mee bezig te zijn.

00:03:02
Marijke: Hoe leg jij op verjaardagen uit wat ureum is? Want dat kan een hele technische verhandeling worden, maar in jouw eigen taal.

00:03:09
Maurice: Ureum is een afvalstof van het onbenutte eiwit wat wij ze geven en wat onbenut is. Dat moet afgevoerd worden uit het lichaam en dat is ureum. Dat gaat via de melk en via de urine.

00:03:20
Marijke: En als we dan kijken naar het meten van het ureum. We praten deze podcast over doelsturing. Hoe meet jij dan en hoe ben je dagdagelijks bezig met dat ureum?

00:03:30
Maurice: Ja, wij leveren elke drie dagen melk aan FrieslandCampina en die bepalen het vet, eiwitgehalte, maar ook het ureumgehalte. En daar kan ik opsturen. Als ik zie dat het op gaat lopen, dan kan ik het eiwit in het voer iets terug laten zakken, waardoor mijn ureum toch vrij stabiel blijft.

00:03:47
Marijke: We kennen meer boeren die dat wordt gemeten via de melk. Je gaat dan nog wel wat verder in om echt te meten hoe dat ureum eraan toe is. Ik hoorde jou vertellen dat je het voer meet en dat je meedoet met projecten.

00:04:02
Maurice: Ja, wij doen nu al acht jaar mee met koeien en kansen en eens in de vijf weken doen wij meetweken over meetweken. Dat houdt in dat wij al het voer registreren wat we voor de koeien geven. We meten ook alles terug wat ze niet opgegeten hebben. En tegelijkertijd, in het begin van die week, wordt er ook voor ons gebruikgemaakt van het ruwvoer dat wij hier op het bedrijf hebben liggen. Dus we weten precies wat en hoeveel het erin zit. En daarmee kun je dan bepalen zo van hoe efficiënt ben je bezig met het voer wat je geeft en dus ook het eiwit?

00:04:34
Marijke: Je noemt dat het milieu en ook de eigen portemonnee. Als redenen om dit te meten. Kun je daar wat meer over vertellen? Waarom is het belangrijk om dit te meten?

00:04:42
Maurice: Hoef ik niemand te vertellen. Iedereen heeft zijn mond vol van stikstof. En ja, eiwit is in het hoofdbestanddeel. Een bestanddeel van eiwit is stikstof. Dus hoe efficiënter wij de koeien kunnen laten produceren, hoe minder dat je het milieu belast. En als het dan ook nog eens financieel ook aantrekkelijk kan zijn. Ja, daar zit natuurlijk wel een kanttekening bij. Want als je ooit te ver gaat, ja dan, dan kan de productie iets zakken en dan ben je dus minder efficiënt bezig. Dus je moet wel een optimum zien te vinden. Zo van hé, wat geef ik die koeien en tot hoever kan ik gaan? En dat is echt een zoektocht. Nou op dit moment. Tien jaar geleden zeiden voor adviseur nou een terrein van twintig, dan wordt het al spannend en tot op dit jaar zitten wij op vijftien en we hebben een maand geleden zelfs 12 gehaald. En toch is de productie goed en efficiëntie is goed, dus het kan wel. Maar alles moet kloppen.

00:05:39
Marijke: En alles moet kloppen. Kun je dat ook eens duiden? Want je zegt van: ja, in de stal is belangrijk daarbuiten. Vertel eens.

00:05:46
Maurice: Ja, alles moet kloppen wil ik zeggen. De energie gift en het gewicht moeten aan elkaar aansluiten. Als ik eiwitten in de koe breng, dan moet de energie ervoor zorgen dat het eiwit goed benut wordt. Dus ik heb eigenlijk twee sturen om aan te draaien. Als het ureum te hoog wordt, kan ik of het eiwit terugnemen, minder eiwit geven of de energie verhogen waardoor het eiwit dat nu niet benut wordt wel benut gaat worden. Dus je hebt eigenlijk twee mappen. Het is energie en eiwit en daar speel je mee.

00:06:19
Marijke: En er zullen ondernemers luisteren die vast benieuwd zijn naar wat je met je voet hebt gedaan. Onder andere.

00:06:24
Maurice: Ja, elk bedrijf is anders. Je moet naar je eigen bedrijf kijken. Ja, wij maken gras voor de winter. Wij kuilen het in. Het doel is wel om gras te telen wat jouw koeien eigenlijk nodig hebben. Wij hebben bewust gekozen om iets minder maïs te gaan voeren en iets meer gras. Ja, dan kan ik heel eiwitrijk gras gaan telen, maar als ik de energie er niet heb om het tegenover te zetten, ja dan gaat het hartstikke scheef dan. Dan ga je uit de bocht vliegen met ureum. Dus je moet eigenlijk al tijdens het teeltseizoen gaan bepalen van: Hey, hoe bemest ik? Wanneer ga ik het oogsten? Het oogstmoment is dan ook heel belangrijk. Hoe droge kuil ik het in? Want ja, daar zit ook nog verschil in. Hoe natter het is, hoe sneller het is, hoe onbestendig het eiwit is, hoe droger het is, hoe bestendiger eiwit het is. Dus daar speel je mee. En daarnaast heb je nog wat krachtvoer. Wat wij niet heel veel geven. Ik wil eigenlijk zoveel mogelijk melk produceren uit ruwvoer, maar het krachtvoer dat je geeft, daar kan je spelen met energie en eiwit.

00:07:28
Marijke: Zo heb je getest met soja. Bierbostel komt voorbij. Wat zijn de inzichten daarbij?

00:07:34
Maurice: Het hoeft maar een kwart kilo te zijn. Als je soja verhoogt, waardoor het weer eenmaal kan veranderen, dan moet ik wel zeggen dat we dit jaar zijn overgestapt op bierbostel. Bij FrieslandCampina hechten ze ook behoorlijk veel waarde aan broeikasgasemissies. En soja zit met de CO2 footprint een stuk hoger als bierbostel, dus vandaar dat we het dit jaar geprobeerd hebben met bierbostel. En dat is eigenlijk best goed bevallen. Prijstechnisch was hij nou ook weer interessant. Wordt hij dadelijk weer veel duurder? Ja, dan moet je weer de keuze gaan maken. Waar ga ik voor? Of een lagere CO2 footprint of toch de portemonnee?

00:08:12
Marijke: Ik hoor eigenlijk een ondernemer die voor mijn gevoel behoorlijk in control is van: nou, je weet aan welke knoppen je moet draaien. Toch is het ook voor jou nog steeds wel spannend. Ook als het gaat over doelsturing en ureum. Vertel eens.

00:08:26
Maurice: Ureum is één meetpunt en dat is niet het enige. Er zijn meerdere meetpunten waar ammoniakemissie vanaf hangt. Wat ik nou wel spannend vind is inderdaad waar onze vergunning zit. Zitten onze koeien op dertien kg ammoniak? Ik weet niet wat ze uitstoten. Wij zijn heel zuinig met eiwit. Wij zitten met het ruwe eiwitgehalte in het rantsoen. Zit al eigenlijk al een paar jaar 150 of 150 min. Ureum zit de laatste jaren tussen de vijftien en zeventien.

00:08:56
Marijke: Heel netjes is ja wat?

00:08:58
Maurice: Wat heel scherp is. Alleen ik weet nog steeds niet wat de werkelijke uitstoot is van mijn koeien. Als je als ik moet wil, je moet geloven aan de meetweken dan. Dan wordt de ammoniakemissie gemeten of berekend. En dan komen we uit op regelmatig uit tussen acht en negen. Wij hebben hier in Oss nu de ACO opgericht en is het Agrarisch collectief Oss. Met een groep boeren van dan ongeveer veertig boeren gaan we proberen om via de satelliet te meten wat de ammoniakemissie. En dan op schaal van honderd bij honderd.. Ons bouwblok moet eigenlijk duidelijk kunnen worden via de satellietmeting, wat de ammoniakemissie is. En het grote voordeel van satellietmeting boven een stalmeting is dat je ook met mest uitrijden ook kunt meten wat de ammoniakemissie dan is. Want ja, we praten nou constant over de stal en en dat is een heel belangrijk punt, zeker omdat wij de koeien binnen hebben, is de ammoniakemissie uit de stal belangrijk. Maar in totaliteit is 50% vanuit stal en 50% veldemissies. Dus ja, ik hoop met die satellietmetingen, wat allemaal nog in de kinderschoenen staat.

00:10:05
Marijke: Daarom zijn we ook bij jou.

00:10:06
Maurice: Ja, pionieren zitten wel een beetje in mij. En ook bij mijn vader. Dus ja, het zit in de genen. Maar ja, het maakt het wel eigenlijk. Het beeld maakt eigenlijk completer als je ook de velden met je mee kunt nemen.

00:10:21
Marijke: Als we dan kijken naar de maatregelen die jij neemt en dat kan een hele brede waaier zijn, welke zijn dat?

00:10:26
Maurice: Als je naar voeding kijkt, dan is het een koe. Die produceert melk. Zeker als ze net een kalf heeft gehad. Dan wil ze melk produceren voor het kalf. Dus de melkproductie zit er wel in en daar haal ik meestal het eiwit een beetje weg. Ook op advies van mijn voeradviseur die die vergoeding krap eiwit, zodat ik wat eiwit overhoud om in de latere lactatie wat meer eiwit te kunnen geven en daardoor de koeienpers die persistente laat produceren. Dus dat is voedingstechnisch wat een hele belangrijke is. Als je naar de oogst kijkt, bemesting en maaimomenten. Bemesting moet een bepaalde hoeveelheid met de gedachte ik ga dat oogsten. Dus als je drie ton droge stof wilt oogsten, dan dan bemest je zoveel kuub mest. Dan heb ik nog zoveel kunstmest nodig. Dan kom ik uit op een 160 ruw eiwit in mijn kuil waar ik naar streef. Dan moet je ook wel maaien als er pas 3000 kilo droge stof staat. En wij doen wel lasagnekuilen maken dus. Dus als het weer dan op een gegeven moment goed is en er staat nog maar zes, dan ga ik wel maaien, maar dan houd ik de volgende snede. De tweede snede houd ik rekening om dat een beetje te compenseren, want je kunt dus heel duidelijk verwachten dat het eiwitgehalte in de eerste snede wat hoger is. Dus zorg je dat de tweede snede ietsjes lager is. En als je dan een lasagnekuil hebt die je van boven naar beneden voert, dan kom je toch weer in evenwicht rond die 160 uit.

00:11:53
Marijke: Andere zaken waar jij nog rekening mee houdt?

00:11:55
Maurice: Ja, de ammoniakemissie proberen we nou ook sinds 1,5 jaar te reduceren door toevoeging in de mest. Dat toevoegmiddel moet de mest eigenlijk gaan voor verteren die het ammonium omzetten in organische stikstof. Dat is de bedoeling. Daardoor ontstaan er ook minder emissies bij het uitrijden. Dus je slaat dan eigenlijk twee vliegen in één klap in de stal. Minder emissie en ook bij het uitrijden ook nog.

00:12:20
Marijke: Daarom vind je buiten meten ook zeer de moeite waard.

00:12:23
Maurice: Dat is misschien wel de hoofdreden dat ik daar eigenlijk wel heel benieuwd naar ben. Wat dat dan doet eigenlijk? In het verleden hebben wij ook vaak. Ja, dat doen we eigenlijk nog steeds. De mest verdunt met uitrijden. Gevoelsmatig doe je echt wel iets, maar of dat de emissie reduceert? Geen idee.

00:12:44
Marijke: Vanuit de stallen lopen we om het huis richting de keuken van Maurice. Daar nemen we plaats aan zijn keukentafel en ook Laurens gaat zitten. We gaan met elkaar in gesprek over de managementmaatregelen die Maurice maakt om toe te werken naar bedrijfsspecfieke emissienormen. Laurens vertelt welke rol het ministerie hierin speelt en wat dat in de praktijk betekent voor Maurice en andere boeren.

00:13:10
Marijke: Laurens, fijn dat je erbij bent. Vertel eens, wat is jouw link met het thema managementmaatregelen?

00:13:16
Laurens: Allereerst dank voor de uitnodiging om hier aanwezig te zijn en ook met elkaar in gesprek te gaan over dit belangrijke onderwerp ten aanzien van doelsturing. Sinds ongeveer een jaar ben ik manager van het programma Doelsturing bij het ministerie van VWS. Met dat programma werken we eigenlijk met veel partijen in de buitenwereld aan het invoeren van doelsturing op bedrijfsniveau om de sector toekomstbestendig te maken. Want het idee achter doelstelling is eigenlijk dat zeg maar de rijksoverheid de doelen stelt de norm op duurzaamheidsgebied, zoals ook afgelopen juni met de stikstofbrief bepaalde normen heeft afgekondigd ten aanzien van ammoniak broeikasgasemissies in de melkveesector, maar dat de invulling en hoe die doelen te realiseren door de agrarische ondernemer worden, wordt gedaan. Hoe dat te realiseren ligt echt bij die ondernemers. Ik denk dat dat belangrijk is.

00:14:11
Marijke: We hebben een lang pad met elkaar te lopen. Wat kun je daarover vertellen?

00:14:15
Laurens: Dat is eigenlijk essentieel, want het is een grote opgave, gaf ik net aan. Dus die kan ook niet van vandaag op morgen worden gerealiseerd. Dat kan niet. Dat kunnen we ook niet van elkaar verwachten. En verlangen, dat wil je, maar dat kan niet. Daarom hanteer ik met het doelsturingsprogramma een groeipad. En daarmee beginnen wij ook met informeren. Dus dat we zeg maar in de eerste fase proberen inzicht te geven en te krijgen voor de ondernemer hoe hij of zij scoort ten aanzien van die duurzaamheidsdoelen. Ja, om daarna meer te stimuleren. Dus daar waar de agrarische ondernemer goed scoort op thema's als duurzaamheid, ammoniak, broeikasgasemissies, daar ook een beloning tegenover te stellen als stimulans, geeft dan waarde eraan. En daarna vanaf 2030 - 2035 tot een afrekenbaar systeem te komen. En dan kan het dus ook zijn dat als normen niet worden gehaald, er wordt gesanctioneerd, financieel of niet financieel. En dat maakt het ook zo relevant dat ze de link met managementmaatregelen die moet worden ingezet om dat te kunnen halen.

00:15:12
Marijke: Ja, en nou vertelde Maurice net al van ja, aan veel knoppen kan ik al draaien. Ik weet veel, maar ik weet ook veel nog niet of ik weet wat het op papier doet. Maar ik heb toch het idee dat in de praktijk of in de buitenlucht lucht die uitkomsten anders zijn. Wat kan boeren geboden worden om in die komende jaren toch meer gevoel erbij te krijgen?

00:15:33
Laurens:  Een paar zaken. Want we willen ook echt dit gezamenlijk realiseren. Dat is niet alleen voor de ondernemer, het is niet alleen voor de overheid is echt met elkaar, inclusief ook andere sectoren, het eigenlijk voor de hele maatschappij. Maar laten we het inderdaad toespitsen op de agrarische sector die zo relevant en belangrijk is. Één. Pilots zijn gewoon enorm belangrijk, we hebben ook Maurice en heel veel ondernemers gelukkig actief. Pilots, kennis, informatiebijeenkomsten, vakgroepen dus hoe we met elkaar zijn, maar ook kennis kunnen uitwisselen van wat werkt wel, wat werkt niet? Geen enkel bedrijf is hetzelfde. Geen enkele ondernemer is hetzelfde. Maar wel kijken naar de komende tien jaar. Wat zijn nou echt geleerde lessen die in de praktijk effect kunnen hebben? Twee Ondersteuningspakket In termen van financiële middelen, dus vanuit de Rijksoverheid hebben wij ook middelen gereserveerd, zowel voor managementmaatregelen als innovaties die ook echt noodzakelijk zullen zijn.

00:16:28
Marijke: Want daar zien jullie zeker nog wel kansen van. We zijn nog niet uitgepionierd op techniek.

00:16:32
Laurens: Nee zeker, dat zal ook. Dat zie je ook de voorbije jaren en decennia. Dat is iets van het leven, denk ik. Dat ook de komende vijf à tien jaar.. Innovatie, onderzoek. Er gebeurt heel veel.

00:16:43
Marijke: Dan ga ik even naar Maurice. Ik zie een kleine glimlach hierbij. Vertel eens.

00:16:47
Maurice: Ja, die techniek wordt meestal beter. Ja dus ik denk wel dat dat de komende jaren nog steeds verder gaat.

00:16:56
Marijke: Ja, als je dit zo hoort. En zo meteen komen we verder op dat pad en al de mogelijkheden die boeren dan geboden worden om die route te lopen. Toch even dat uitstapje, nog weer naar dat project. Koeien en kansen van de WUR. Wat heb jij daar al van opgestoken en wat is je nog niet duidelijk? Waar verlang je naar?

00:17:15
Maurice: Wij zijn al acht jaar deelnemer. Wij hebben enorm veel data die we zelf verzamelen en die verwerkt worden en waar je ook kennis uit haalt. Het enige wat ik nog verlang is, is toch wat. Wat Laurens dan ook aangeeft van de samenwerking tussen het het leven en koeien en kansen, maar ook andere kleine projecten die ook met managementmaatregelen bezig zijn. Probeer ze allemaal te bereiken en probeer echt samen te werken. Het is in het verleden wel eens ooit het gevoel gehad dat we dat we data aan het verzamelen zijn die de overheid tot zich neemt En ja, ze doen ermee wat ze willen. Uit jouw woorden hoop ik inderdaad nu dat echte samenwerking weer gezocht wordt. En dat we echt ook pilot ruimte krijgen om om dingen te gaan onderzoeken. En toch nog eens een keer op te pakken. Dat we met managementmaatregelen, maar ook innovatief iets sneller gaan.

00:18:19
Marijke: We hoorden jou als koploper vertellen. Dit is wat ik al een aantal jaren doe. Ik draai nog steeds aan knoppen. Ik ben aan het meten. Als we dat eens leggen op de tijdlijn en het systeem. Wat dan? Wat men voor ogen heeft? Kun je iets vertellen over dat systeem en waar we nu staan in de tijdlijn?

00:18:38
Laurens Ja, dat kan ik. Om te kunnen sturen op doelen.

00:18:41
Marijke: Ja.

00:18:42
Laurens: Heb je kritisch prestatie indicatoren nodig, zogenaamde KPI's. En om tot KPI scores te komen moet je kunnen meten en berekenen. En om te kunnen meten en berekenen, heb je data nodig. Ja, noem het een waterval. Een kern van het doel. Sturingsysteem. KPI's berekenen en meten. En data en datapunten die we eigenlijk kort toelichten. Ook waar staan we nu. Om te beginnen met KPI's. Die willen we echt vaststellen en ontwikkelen. Om te beginnen met de zogenaamde prioritaire sectoren en thema's en die sectoren prioritair zijn. Melkvee, intensieve veehouderij en akkerbouw. En de thema's zijn ammoniak, broeikasgasemissies en waterkwaliteit. Die zijn prioritair vanwege impact op duurzaamheid. Ook samenhang van inhoudelijke thema's en na die prioritaire thema's gaan we doelsturing verder uitrollen de komende jaren. Vanaf tweede helft 2027 en verder naar de overige dierlijke en plantaardige sectoren.

00:19:39
Marijke: Als we kijken naar deze fase, dan wat is dan nu al het handelingsperspectief van de ondernemers? Want Maurice zit op die voorste golf, die is mee aan het meten. Er wordt data geleverd. Wat is jullie oproep, ook vanuit het ministerie aan de ondernemers die nu luisteren? Laten we zeggen in het peloton.

00:19:56
Laurens: Ja, dat is eigenlijk het tweede element van meten en berekenen. Daarin kunnen nu de ondernemers al een eerste indicatie nog niet nauwkeurig tot achter de komma wel een indicatie hebben via de Kringloopwijzer. Ik weet niet of Maurice dat ook doet, maar de Kringloopwijzer kan je ook in de eerste indicatie hebben van hoe scoor je op de diverse parameters en welk perspectief qua handeling kun je daar tegenover stellen? Nou, wat ook volgens mij heel belangrijk is in die doorontwikkeling. De Kringloopwijzer wordt dan gebruikt en ook gelukkig steeds vaker actief, om ookdie toepasbaarheid in die ontwikkeling vorm te kunnen geven. Dat is ook heel belangrijk. t Uiteraard wil ik ze, zou ik willen zeggen met partners is om berekeningswijze door te ontwikkelen. We hebben nu een vereenvoudigde berekeningswijze en een gedetailleerde berekeningswijze en meetmethodieken die wij alle drie als type, meet en berekeningswijzen aan doorontwikkelen zijn.

00:20:51
Marijke: Wat heb je daarvoor nodig? Ook weer van de ondernemers. Want ik hoorde van Maurice ook wel zeggen ja, we hadden het net over ureum. Maar dat het voor jou nog best lastig is om nou te weten wat je echt doet. Wat zou jij nodig hebben in deze fase?

00:21:05
Maurice: Ik denk dat we wel al heel veel weten als koeien en kansen bedrijf en ook bedrijven met Kringloopwijzer dat je daar ook al heel veel uit kunt halen. Begeleiding van of samenwerking met LVVN is is cruciaal denk ik op dit moment. Dus ik denk dat we waarschijnlijk wel het belangrijkste is om om te proberen de boeren mee te nemen met het verhaal en of dat het primaire taak is van LVVN. Maar dus de medewerking moet er wel zijn. Om het helder te maken bij het gros van de boeren.

00:21:39
Marijke: Eigenlijk hoor ik Maurice zeggen van goh, nou vertrouwen in hoe dan nu daarnaar gekeken wordt. En dan zullen er misschien nog ondernemers zijn met wat koudwatervrees. Van ja, als ik al mijn data deel, was ik helemaal vertel hoe het zit. Spannend! Vertel eens, hoe kijk jij daar nou?

00:21:54

Laurens: Nou ja, dat snap ik, dat data een heel belangrijk element is, maar ook een gevoelig element. Dat zit ook weer op het feit dat dit een belangrijke opgave is, maar ook een maatschappelijke, soms hele gevoelige opgave en vraagstukken. En dat zeg maar de agrarisch ondernemer ook woont en werkt op het thuisadres. Dus dan komen die dingen heel dichtbij. Dus ik snap heel goed dat dat belangrijk en soms gevoelig kan liggen. Dus daar willen we ook absoluut rekening mee houden, voor zover dat ook mogelijk is. Maar ook de openbaarheid die je verplicht bent om ook tot op zekere hoogte te delen.

00:22:38

Marijke: Een balans in een soort ideaal window van openheid.

00:22:42

Laurens: Ja, eigenlijk wel ja. En ik wil er nog iets aan toevoegen. Want die data is, dus naast die KPI's en ook die meet- en berekeningswijze, los van dat grote punt van gevoeligheid en openbaarheid verplichtingen - ook vanuit de overheid is databeschikbaarheid en -betrouwbaarheid heel belangrijk om gewoon ook te kunnen doelsturen. En daar is het goed om ook te noemen. Ik denk ook wel voor menig luisteraar bekend is de ontwikkeling van een zogenaamde Data Ecosysteem Agro (DESA). Dat was een verkenning en wordt nu echt omgezet tot een ontwikkeling, tot een data ecosysteem waarin we ook willen proberen om de diverse datastromen die er al bestaan,  Dus er komt geen nieuw systeem, maar om de bestaande datastromen in de agro en in deelsector. Want er is al heel veel goeds in uitvoering om die aan elkaar te verbinden. Met ook als streven, als uitgangspunt om eigenlijk één keer data te delen. Door een ondernemer, maar ook door andere stakeholders in het veld, ketenpartijen, financiers en meervoudig te gebruiken om zo ook eigenlijk de administratielasten, de versnippering. Ja, ook idealiter publieke doelsturing en private ketensturing te stroomlijnen. Dat is ook een beweging die nu in datalandschap gaande is, ook heel complex is, maar waar we ook wel met echt heel veel naar externe partijen proberen vorm aan te geven om zo KPI's mee te berekenen en data tot een geheel te maken. In aanvulling, wat ik net aangaf dat ondersteuningspakket van middelen en kennis, informatie, bijeenkomsten en pilots. Dat systeem moet zeg maar gaan blijven draaien met elkaar.

00:24:52
Marijke: Ik probeer de gedachten van Maurice te lezen, maar bij dit onderdeel lukt dat nou niet zozeer. Want ik heb je inmiddels leren kennen als iemand die er volgens mij ook veel plezier aan heeft om te meten, pionieren en altijd is blijven pionieren. Als je dit verhaal zo hoort, geeft dat vertrouwen? Heb je nog aandachtspunten die je namens andere ondernemers meegeeft?

00:25:09
Maurice: De brief van eind juni, die heeft niet heel veel zekerheid gegeven. Een zekerheid is dat een doel is naar heel de maatschappij is. Eigenlijk hebben ze laten zien van hé, we hebben een doel gesteld, daar kunnen de boeren naartoe werken. Dat is ook wat wij altijd om gevraagd hebben. En dat hebben we nu. Maar het moet wel realistisch en haalbaar en ook economisch haalbaar zijn om die doelen te halen. En dat is voor ons nog een heel groot vraagstuk. Of dat wel mogelijk is. Zelfs bij Koeien en Kansen als voorlopers. Dat die het ook nu, op dit moment, zeker niet halen.

00:25:48
Marijke: Ik kijk ook eventjes naar je buurman.

00:25:51
Laurens: Ja, dat herken ik. Punt één. Dus koeien en kansen en de resultaten daarvan op de diverse elementen, die herken ik grotendeels. Absoluut.

00:26:02
Marijke: Maar ik begrijp ook wel uit jullie beide verhalen. Eigenlijk zeg jij nu Maurice op dit moment met deze waarden, met deze innovaties die we hebben, met deze methodes? Hebben we daar nou wel zorgen over? En eigenlijk hoor ik jou zeggen Laurens van: ja maar we zijn ook nog niet daar. Het is nog niet afrekenbaar. We hebben nog een heel pad te bewandelen met waarschijnlijk nog nieuwe technologie. We gaan elkaar helpen. Met dat meten heb ik. Vat ik dat correct samen?

00:26:31
Laurens: Zeker. Daarmee wil ik niet voorbijgaan aan de zorgen die leven. Want die bedrijven, zoals Maurice ook, dan zie je een doel en maak je je zorgen over. Dus die herken ik absoluut. Maar de ontwikkeling naar 2035, ja, dat is nog wel een kleine tien jaar. En we doen op wetenschappelijk gebied gewoon enorm veel innovaties. Maar los daarvan, dat gesprek moeten we blijven voeren. En dan moeten we echt streven om dat wel te gaan halen. En dat we ook dat vertrouwen krijgen, beetje bij beetje, de komende jaren naar 2035, ook voor de ondernemers. Lichtpuntjes, meer vertrouwen zien. Pilots uitvoeren. Het kan wel, dat zal eruit blijken.

00:27:23
Marijke ‘Voeten in de aarde' is een productie van het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (LVVN) en is uitgevoerd door Havas Lemz en Microphone Media. Wil je meer weten over ureumreducties of andere innovaties in de landbouw, ga dan naar groeiennaarmorgen.nl.