Het kabinet heeft een maatregelenpakket gepresenteerd om stikstofdoelen te halen en klimaatemissies te verlagen. In dit maatregelenpakket zitten regels en doelen waar een melkveebedrijf aan moet gaan voldoen én welke ondersteuning je daarbij als boer kunt krijgen. De regels en normen worden stapsgewijs ingevoerd tot 2035. Dit geeft je als melkveehouder de tijd om je bedrijf aan te passen op de nieuwe wetten en regels. 

Op deze pagina lees je als melkveehouder welke nieuwe regels het kabinet voorstelt voor je bedrijf en welke ondersteuning je kunt krijgen. 

Nieuwe wetten en regels

Dit zijn de regels die het kabinet wil invoeren voor melkveehouderijen. 

Grondgebondenheidsnorm 

Met maatschappelijke partijen wordt nog gesproken of grondgebondenheid op een andere manier ingevuld kan worden, of dat er een alternatief mogelijk is. Uiterlijk 1 februari wordt hierover een knoop doorgehakt. 

  • Het kabinet heeft op 26 juni 2026 gemeld dat melkveehouders vanaf 2035 maximaal 2,6 grootvee eenheden (GVE) per hectare mogen houden.  

  • Hierbij komt dan een ingroeipad. Dat betekent dat er ook normen komen voor 2030 en 2032. 

  • Liggen je percelen op zand- of lössgrond? Dit zijn uitspoelingsgevoelige gebieden. 85 procent van de grond die gebruikt wordt om aan de grondgebondenheidsnorm te voldoen, moet in dat geval grasland zijn of rustgewassen hebben. 

  • Heb je niet genoeg grond? Naast het aankopen of pachten/huren van grond mag je ook een samenwerkingsovereenkomst sluiten met akkerbouwers binnen een straal van 25 kilometer van jouw bedrijf liggen.  

Borgen van sectorale emissiereductie 

  • De Kritische Depositie Waarde (KDW) wordt vervangen door vaste emissiereductiedoelen voor landbouw, industrie en mobiliteit. 

  • De landbouw moet in 2035 42 tot 46 procent minder ammoniak uitstoten dan in 2019. Dat komt neer op 45,4 tot 49,7 kiloton ammoniakuitstoot minder. 

  • In 2030 geldt voor de landbouw een streefwaarde van 24,8 tot 27,0 kiloton minder ammoniakuitstoot dan in 2019. 

  • Er komen emissiereductieopgaves voor elke dierlijke sector afzonderlijk. Dit zijn doorvertalingen van het emissiereductiedoel dat voor de totale landbouwsector gaat gelden. Zo weet elke dierlijke sector wat binnen de eigen sector de opgave is. 

  • Vanaf 2028 monitort het ministerie van LVVN of de landbouwsector op koers ligt voor de streefwaarde van 2030. Zo nodig wordt in dit jaar gekeken of er extra inzet nodig is. Bijvoorbeeld door bedrijven die veel stikstof uitstoten aan te sporen om extra maatregelen te nemen. 

  • Wanneer in 2035 de emissiereductieopgave in de landbouw niet wordt behaald, wordt het juridisch mogelijk dat er een korting op productierechten wordt doorgevoerd. Dit is alleen bedoeld als ultiem borgingsinstrument voor het behalen van de vaste emissiereductieopgave in 2035.  

Bedrijfsspecifieke emissienormen landbouw 

  • Vanaf 2035 gelden er bedrijfsspecifieke emissienormen voor ammoniak en klimaat (methaan, lachgas). Deze normen zijn afrekenbaar: als je bedrijf hier vanaf 2035 niet aan voldoet, dan kan er een sanctie volgen. Voor die tijd stimuleert en beloont het kabinet ondernemers die al stappen zetten. 

  • Voor biologische en extensieve bedrijven kan het zijn dat er een aanpassing komt in de rekenmethoden, of dat er extra ondersteuning komt voor deze bedrijven. Insteek hierbij is dat bedrijven die biologisch of extensief zijn, een haalbaar handelingsperspectief hebben om aan de norm te voldoen.  Streven is om hierover uiterlijk in maart 2027 duidelijkheid te geven. 

  • Biologische bedrijven krijgen een uitzondering op de bedrijfsspecifieke emissienorm klimaat (CO2-eq). Niet alle maatregelen die zorgen voor minder broeikasgassen per fosfaatrecht, passen namelijk in de biologische bedrijfsvoering. 

Veldemissies verminderen door emissiearm aanwenden van mest 

  • Vanaf 1 januari is het verplicht om ureumhoudende meststoffen, spuiwaters en plantaardig digestaat, emissiearm aan te wenden. Hierdoor verminderen de veldemissies. 

Verbreden en aanscherpen productierechten 

  • Om de emissiereductieopgave voor ammoniak in de landbouw in 2035 met zekerheid te kunnen halen, wil het kabinet kunnen ingrijpen op het totaal van productierechten.  

  • Het kabinet wil dat het ook mogelijk wordt om productierechten af te romen of hierop te korten als een sector de emissiereductieopgave voor ammoniak in 2035 niet dreigt te halen. 

  • Hiervoor is het nodig om de juridische basis onder de stelsels voor productierechten te verbreden naar natuurherstel. Dit geldt voor alle bestaande stelsels, waaronder die voor melkvee.  

  • Afroming betekent dat bij verkoop van productierechten buiten de familie, een percentage van de productierechten door de overheid wordt doorgehaald. Bij korten van productierechten raken alle bedrijven binnen een dierlijke sector een deel van de productierechten kwijt.  

  • Het kabinet wil koplopers die meer doen dan de bedrijfsspecifieke emissienorm van ze vraagt, uitzonderen van zo'n korting. Hoe dit in de praktijk kan, wordt onderzocht. 

Extra regels voor melkveebedrijven dicht bij en in kwetsbare natuur 

  • Voor voldoende natuurherstel zijn extra maatregelen nodig dichtbij kwetsbare Natura 2000-gebieden. Voor het behalen van waterkwaliteitsdoelen zijn extra maatregelen nodig in kwetsbare watergebieden (beekdalen en grondwaterbeschermingsgebieden).  

  • Melkveehouderijen krijgen in deze zones te maken met de volgende regels: 

    • De grondgebondenheidsnorm wordt 1,5 Grootvee-eenheid (GVE) per hectare op gebiedsniveau. Dicht bij een aantal Natura 2000-gebieden wordt de veebezetting dus lager dan in de rest van Nederland. Deze regel geldt alleen voor de zones rondom Natura 2000-gebieden.  
    • Langs kwetsbare beken komen mestvrije stroken van 5 meter breed.  
    • Er geldt een gebruiksnorm van 170 kg stikstof per hectare per jaar. Dit is een totale norm voor kunstmest en dierlijke mest tezamen.  
  • In deze gebieden komt ook een extra aanpak om waar nodig het watersysteem te herstellen. Het kan zijn dat dit ook effect gaat hebben op het bedrijf. 

  • De zones rond Natura 2000-gebieden waar deze extra regels gaan gelden, worden in januari 2027 bekendgemaakt.  

  • Provincies kunnen bij Natura 2000-gebieden met een gebiedseigen aanpak komen, in plaats van de rijksregels voor de zones. Dat heet een omwisselbeslissing. Uitgangspunt is dat met zo'n omwisselbeslissing evenveel natuurherstel plaatsvindt. Provincies hebben tot en met 31 augustus 2028 de tijd om met zo’n gebiedseigenaanpak te komen. Bij de provincie is bekend voor welke zone en Natura 2000-gebied aan een omwisselbeslissing wordt gewerkt.

Steun voor melkveebedrijven

Als melkveehouder heb je tot 2035 om aan de nieuwe bedrijfsspecifieke emissienormen te gaan voldoen. De eerste normen voor grondgebondheid gaan gelden vanaf 2030, om daarna in 2032 en 2035 aangescherpt te worden. Deze geleidelijke invoering geeft je tijd om te onderzoeken welke kant je met jouw bedrijf uit kunt en wilt. Er is ondersteuning om je te helpen bij het maken van keuzes. Ook komt er financiële steun, zodat investeringen die nodig zijn, eerder mogelijk worden. 

Op regelingen en ondersteuning vind je regelingen die nu al beschikbaar zijn. Hieronder lees je welke extra ondersteuning beschikbaar komt. Deze ondersteuning helpt je de komende jaren om met je melkveebedrijf aan de nieuwe regels te gaan voldoen. 

1. Eerst inzicht: kennis, advies en begeleiding  

Voordat je keuzes maakt over de ontwikkelrichting van het bedrijf, is het belangrijk dat je weet wat bij jou als ondernemer past, wat past in het gebied waar je bedrijf zit en hoe groot de stappen zijn die je moet zetten. Je kunt op verschillende manieren en plekken kennis inwinnen en advies vragen:  

  • Inzicht in bedrijfsspecifieke opgave: Als melkveehouder kun je met de kringloopwijzer een indiciatie krijgen van wat je huidige stikstof- en klimaatemissies zijn. Ook de NH3-berekenwijzer van het onafhankelijke platform IntoAgri kan je hierbij helpen. In 2027 komt er een simulatietool beschikbaar. Hiermee kun je simuleren met welke maatregelen je als melkveehouder kunt voldoen aan de emissienormen en krijg je een indruk van de kosten daarvan. Deze rekentool is wetenschappelijk gevalideerd en wordt gebruiksvriendelijk. 

2. Hulp bij extensiveren en omschakelen 

Door te extensiveren kun je als melkveehouder de belasting op de natuur en van de waterkwaliteit verminderen. Dit kan ook samengaan met omschakeling naar een ander, duurzaam verdienmodel. De volgende extra steun komt hiervoor beschikbaar in de komende jaren. 

  • Extra geld voor Agrarisch Natuurbeheer: De komende jaren komt hiervoor 1,2 miljard euro extra beschikbaar. Dit helpt om tot een meer extensief verdienmodel te komen. 

  • Extra geld voor Investeringsfonds Duurzame Landbouw: Boeren die willen omschakelen naar een meer duurzaam verdienmodel kunnen via dit fonds een voordelige lening afsluiten (Voor de jaren 2027 en 2028 is dit in totaal 69 miljoen).  

  • Extensiveren en omschakelen in zones: Met de mogelijkheid tot het afwaarderen van gronden en met de regeling Extensieve Landbouw in Zones (ELZ) komt er ondersteuning voor agrariërs in zones vlakbij kwetsbare natuur of in kwetsbare watergebieden. Om de gevraagde stap te kunnen maken, worden deze regelingen nu uitgewerkt. 

  • Grondinstrumenten: Om het mogelijk maken om extra grond te kunnen kopen, wordt kavelruil en herverkaveling gestimuleerd. Via de Nationale Grondbank wil LVVN gericht grond aankopen en vervolgens uitgeven aan agrariërs die willen extensiveren. 

  • Actieplan biologische landbouw: Vanuit dit actieplan komt er steun voor agrariërs die willen omschakelen naar biologische bedrijfsvoering. Het gaat hier vooral om compensatie voor tijdelijk verlies van inkomsten. Vanaf 2027 komt hiervoor zo’n 14 miljoen euro per jaar beschikbaar. 

  • Tegemoetkoming certificeringskosten biologisch: deze tegemoetkoming is bedoeld voor kleinere ondernemingen. De tegemoetkoming wordt nog uitgewerkt. 

3. Steun voor innovaties (managementmaatregelen, stalaanpassingen, mestverwerking) 

Managementmaatregelen en stalaanpassingen kunnen helpen om bedrijfsspecifieke emissienormen voor klimaat en stikstof te behalen. In totaal wil het kabinet de komende jaren 2 miljard euro uitgeven aan innovaties gericht op emissiereductie (stalmaatregelen), mestverwerking en managementmaatregelen. 

  • Er komt een Stimuleringsregeling Managementmaatregelen Veehouderij (SMV). Deze regeling gaat ondernemers belonen voor het behalen van een streefwaarde op het gebied van ammoniakuitstoot. De regeling komt in 2027 als eerste beschikbaar voor melkveehouders. Voor de SMV is tot en met 2030 164 miljoen euro beschikbaar. 

  • Tot 2035 komt er 1,1 miljard euro beschikbaar voor de aanschaf van integraal duurzame stallen. Of dit een subsidie, een fiscale regeling of een financieringsinstrument wordt, wordt nu nog verkend. Het kunnen ook meerdere instrumenten worden. In het voorjaar van 2027 wordt hierover meer duidelijk. 

  • Er komt meer ruimte voor het produceren van Renure en andere hoogwaardige verwerking van dierlijke mest. 

    • De subsidiemodule Hoogwaardige Mestverwerking (HMV) wordt verlengd tot en met 31 december 2032. Er komen gefaseerde openstellingen. 
    • Voor de opschaling van Renure wordt gewerkt aan een subsidiemodule voor kleinschalige mestbewerkingsinstallaties. Streven is dat deze in het eerste kwartaal van 2027 wordt opengesteld. 
    • Om collectieve mestvergisting te stimuleren, kan vanaf het eerste kwartaal 2027 een aanvraag gedaan worden via het Nationale Groenfonds, om de aanloopkosten van zo’n installatie vergoed te krijgen. 

  • Om verduurzamingsmaatregelen te kunnen nemen, neemt het kabinet meerdere maatregelen, zoals het invoeren van een rekenkundige ondergrens (RKO), het versneld herstellen van natuur (additionaliteitsplannen) en het opleggen van passende maatregelen. Wanneer een ondernemer via een passende maatregel de opdracht krijgt om een emissiereducerende techniek te installeren, is hiervoor geen vergunning nodig. Het ministerie werkt met provincies aan de uitwerking hiervan. 

4. Vergroten afzet van duurzame en biologische producten 

Om de landbouwsector te verduurzamen, is het nodig dat hiervoor waardering en financiering vanuit marktpartijen en consumenten komt. Zo moet bijvoorbeeld de afzetmarkt voor biologische producten vergroot worden. 

  • Met de zuivelketen worden afspraken gemaakt om verduurzaming beter te belonen. Het gaat hierbij om stimuleringsmaatregelen en extra beloningen. 

  • Ook wil het kabinet afspraken maken met de voedselketen om de vraag naar biologische producten te vergroten. 

5. Stoppen of verplaatsen als veehouder 

  • Veehouders die willen stoppen met het houden van vee, kunnen gebruik maken van vrijwillige regelingen. Houdt het overzicht met regelingen en ondersteuning in de gaten om te zien wanneer er een regeling opengaat. 

  • De komende jaren blijft er ook ondersteuning voor veehouders die willen verplaatsen vanuit zones rondom natuurgebieden naar een plek daar verder bij vandaan. Insteek is dat er een nieuwe verplaatsingsregeling komt voor veehouders, die lijkt op de huidige Landelijke verplaatsingsregeling veehouderijen met piekbelasting (LVVP). Ondanks zo’n regeling zal het voor melkveehouders moeilijk blijven om het bedrijf te verplaatsen: er moet zelf een plek en dus ook grond gevonden worden voor deze verplaatsing. Ook moet er een passende natuurbeschermingsvergunning op de nieuwe locatie aanwezig zijn.